برگردان به زبان ساده
قضا را از قضا یک روز شادان
به صحرا رفت خسرو، بامدادان
هوش مصنوعی: روزی خسرو با خوشحالی به سمت صحرا رفت و این سفر ناگهانی او به قضا و قدر مربوط بود.
تماشا کرد و صید افکند بسیار
دِهی خرم ز دور آمد پدیدار
هوش مصنوعی: او به تماشای زیبایی‌ها نشست و بسیاری را به دام انداخت، دهکده‌ای سرسبز از دور نمایان شد.
به گرداگرد آن دِه سبزهٔ نو
بر آن سبزه بساط افکنده خسرو
هوش مصنوعی: در اطراف آن ده، چمن‌های تازه‌ای دیده می‌شود که خسرو بر روی آنها فرشی گسترده است.
مِی سرخ از بساط سبزه می‌خَورد
چنین تا پشت بنمود این گل زرد
هوش مصنوعی: شراب قرمز به‌خاطر سبزه‌ها در اینجا به‌حدی نوشیده می‌شود که باعث شده اندکی از رنگ زرد گل‌ها نمایان شود.
چو خورشید از حصار لاجوردی
علم زد بر سر دیوار زردی
هوش مصنوعی: زمانی که خورشید از میان افق آبی بالا می‌آید و بر دیوار زرد رنگ می‌تابد.
چو سلطان در هزیمت عود می‌سوخت
علَم را می‌درید و چتر می‌دوخت
هوش مصنوعی: زمانی که فرمانروا در حال شکست بود، بر آتش می‌افزود، پرچم را پاره می‌کرد و چتر را می‌دوخت.
عنانِ یک رکابی زیر می‌زد
دو دستی با فلک شمشیر می‌زد
هوش مصنوعی: شخصی با تمام قدرت و انرژی خود به مبارزه با سرنوشت و چالش‌های زندگی می‌پردازد و به هیچ چیزی اجازه نمی‌دهد که او را از ادامه مسیرش بازدارد.
چو عاجز گشت ازین خاک جگرتاب
چو نیلوفر سپر افکند بر آب
هوش مصنوعی: زمانی که از تحمل این دنیا عاجز شدی و نتوانستی بیشتر درد و رنج را تحمل کنی، مانند گل نیلوفر که برای زنده ماندن بر روی آب می‌نشیند و خود را رها می‌کند.
ملک‌زاده در آن دِه خانه‌ای خواست
ز سرمستی در او مجلس بیاراست
هوش مصنوعی: یک جوان نازپرورده در آن روستا خانه‌ای را خواست و از شوق و شادی، جشنی باشکوه در آنجا برپا کرد.
نشست آن شب به نوشانوش یاران
صبوحی کرد با شب زنده‌داران
هوش مصنوعی: در آن شب، دوستان دور هم جمع شدند و با نوشیدن شراب صبحگاهی، خوش‌گذرانی کردند و بیدار ماندند.
سماعِ ارغنونی گوش می‌کرد
شراب ارغوانی نوش می‌کرد
هوش مصنوعی: او به صدای دلنشین موسیقی گوش می‌داد و از شراب خوش‌رنگ نوشیده بود.
صراحی را ز می پرخنده می‌داشت
به می جان و جهان را زنده می‌داشت
هوش مصنوعی: شربت به صورت شاداب و سرزنده‌ای می‌نوشید و با این کار، جان و زندگی را در تمامی عالم جاری می‌ساخت.
مگر کز توسنانش بدلگامی
دهن بر کشته‌ای زد صبح بامی
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که آیا از خداوند درخواست نمی‌شود تا به سبب ظلم و بی‌عدالتی، صبحی که نور امیدی در آن باشد، بر سر کسانی که مورد ظلم واقع شده‌اند، ببارد و آنها را نجات دهد؟
وز این غوری غلامی نیز چون قند
ز غوره کرد غارت خوشه‌ای چند
هوش مصنوعی: از این میوه تلخ، پسری همچون قند برداشت و خوشه‌ای از آن را به چنگ آورد.
سحرگه کآفتابِ عالم‌افروز
سرِ شب را جدا کرد از تنِ روز
هوش مصنوعی: صبحگاهان، زمانی که خورشید تابان شب را از روز جدا می‌کند.
نهاد از حوصله زاغ سیه‌پر
به زیر پَرّ طوطی خایهٔ زر
هوش مصنوعی: زاغ سیاه خسته و ناامید، به زیر بال طوطی زیبا و دل‌فریب پناه می‌برد. در اینجا، زاغ نماد کسی است که در تنگدستی و سختی به سر می‌برد و به دنبال خوشبختی و ثروت است که در قالب طوطی تجلی پیدا کرده است.
شب اَنگِشت سیاه از پشت برداشت
ز حرف خاکیان انگشت برداشت
هوش مصنوعی: شب به آرامی نشانه‌های تاریکی را از خود دور کرد و از سخنان انسان‌ها نکته‌هایی برداشت.
تنی چند از گران‌جانان که دانی
خبر بردند سوی شه نهانی
هوش مصنوعی: گروهی از افراد برجسته و ارزشمند، خبری را به صورت پنهانی به سوی پادشاه ارسال کردند.
که خسرو دوش، بی‌رسمی نمود است
ز شاهنشه نمی‌ترسد چه سود است؟
هوش مصنوعی: خسرو شب گذشته بدون هیچ نشانی و دلیلی کارهایی کرد که نشان‌دهنده یکتایی او بود. او از شاهنشاه نمی‌ترسد، و باید بدانیم که این ترس چه فایده‌ای دارد؟
ملک گفتا «نمی‌دانم گناهش»
بگفتند آن که بیداد است راهش
هوش مصنوعی: ملک گفت که نمی‌دانم این فرد به چه دلیلی مجازات شده است و دیگران پاسخ دادند که دلیل آن، ظلم و ستمی است که او انجام داده.
سمندش کشت‌زارِ سبز را خَورد
غلامش غورهٔ دهقان تبه کرد
هوش مصنوعی: اسبش به کشت‌زار سبز حمله‌ور شد و غلامش باعث شد تا محصول دهقان خراب شود.
شب از درویش بستد جای تنگش
به نامحرم رسید آواز چنگش
هوش مصنوعی: شب، جایی که درویش در آن به سختی زندگی می‌کرد، با آمدن شخص نامعلومی، صدای چنگ او به گوش رسید.
گر این بیگانه‌ای کردی نه فرزند
ببردی خان و مانش را خداوند
هوش مصنوعی: اگر این بیگانه را فرزند خود قرار دهی، در حقیقت خان و کاشانه‌اش را به خداوند تسلیم کرده‌ای.
زند بر هر رگی فصاد صد نیش
ولی دستش بلرزد بر رگ خویش
هوش مصنوعی: زندگی با وجود تجربه و چالش‌های فراوان، هنوز هم انسان در برابر خود و احساساتش vulnerable و آسیب‌پذیر است. حتی اگر فردی در مورد دیگران قضاوت کند یا انتقادی داشته باشد، وقتی به خود و درونش نگاه می‌کند، ممکن است دچار تردید و ترس شود.
ملک فرمود تا خنجر کشیدند
تکاور مرکبش را پی بریدند
هوش مصنوعی: ملک دستور داد تا خنجرها را بیرون بیاورند و سربازانش مرکب او را قطع کردند.
غلامش را به صاحب غوره دادند
گلابی را به آبی شوره دادند
هوش مصنوعی: او را به کسی سپردند که لایق او نیست و به جای چیزی با ارزش، چیز بی‌مقدار و نامناسبی به او دادند.
در آن خانه که آن شب بود رختش
به صاحب‌خانه بخشیدند تختش
هوش مصنوعی: در آن خانه‌ای که آن شب به سر می‌بردند، تخت خواب را به صاحب‌خانه تقدیم کردند.
پس آن گه ناخن چنگی شکستند
ز روی چنگش ابریشم گسستند
هوش مصنوعی: پس از آن که ناخن، تارهای چنگ را شکست، ابریشم آن از روی چنگ جدا شد.
سیاست بین که می‌کردند ازین پیش
نه با بیگانه، با دردانهٔ خویش
هوش مصنوعی: سیاستمداران در گذشته، به جای اینکه با دشمنان خود بجنگند، باید با نزدیکان و افراد مورد اعتماد خود، که ممکن است آسیب بیشتری بزنند، رفتار بهتری داشته باشند.
کنون گر خونِ صد مسکین بریزند
ز بند یک قراضه برنخیزند
هوش مصنوعی: اگر خون صد بی‌چاره را به خاطر یک تکه آهن ریز بریزند، کسی در این مورد اعتراض نخواهد کرد.
کجا آن عدل و آن انصاف سازی؟
که با فرزند از این‌سان رفت بازی
هوش مصنوعی: کجا رفته است آن عدالت و انصاف که این‌گونه با فرزند خود بازیند و بی‌توجهی می‌کنند؟
جهان ز آتش‌پرستی شد چنان گرم
که بادا زین مسلمانی تو را شرم
هوش مصنوعی: دنیا به خاطر پرستش آتش چنان در حال و هوای گرمی قرار گرفته که از مسلمان بودن تو باید شرم بکشی.
مسلمانیم ما او گبر نام است
گر این گبری مسلمانی کدام است؟
هوش مصنوعی: ما مسلمان هستیم و او را گبر می‌نامیم؛ حال اگر کسی که به او گبر می‌گویند، مسلمان باشد، پس اصل مسلمانی چیست؟
نظامی بر سر افسانه شو باز
که مرغ بند را تلخ آمد آواز
هوش مصنوعی: نظامی، دوباره بر موضوع افسانه تمرکز کن، زیرا صدای پرنده در قفس، تلخ و ناخوشایند است.
