برگردان به زبان ساده
دگر باره افکند کشتی درآب
روان کرد مانند باد از شتاب
هوش مصنوعی: کشتی را دوباره در آب روان به حرکت درآورد و با سرعتی شبیه باد به جلو رفت.
سه روز و سه شب ماند کشتی روان
فرامرز گردنکش پهلوان
هوش مصنوعی: کشتی فرامرز، قهرمان گردنکش، به مدت سه روز و سه شب به راه خود ادامه داد.
چهارم سوی فیل گوشان رسید
سپه را به سوی جزیره کشید
هوش مصنوعی: در چهارمین قدم، گروه نظامی به سمت فیلگوشان رسید و سپاه را به سوی جزیره هدایت کرد.
جزیره بد آن هم نکوتر به جای
بسی اندرو باغ و کشت و سرای
هوش مصنوعی: جزیرهای که به نظر بد میآید، در واقع در آن باغها و مزارع زیبا و خانههای بسیاری وجود دارد.
گروهی کجا فیل گوشان بدند
به مردانگی سخت کوشان بدند
هوش مصنوعی: گروهی بودند که به مردانگی و تلاشهای سخت احترام میگذاشتند و به افراد با ویژگیهای برجسته و قوی اشاره میکردند.
یلانی به بالا به مانند ساج
به تن آبنوس و به رخسار عاج
هوش مصنوعی: یک جوان قوی و نیرومند چون درختان بلند، با پوستی تیره و چهرهای زیبا و سفید شبیه به استخوان فیل.
ز سر تا قدم گوش همچون سپر
بدن ها همه همچو پیلان نر
هوش مصنوعی: از سر تا پاها، گوشها مانند سپری برای بدن هستند و همه مانند فیلهای نر قدرتمند و مقاوماند.
همه دیده هاشان به کردار نیل
ازیشان گریزان شده ژنده پیل
هوش مصنوعی: چشمهای همهی آنها به رنگ نیل، از دیدن او فراری شده و مانند فیل، نگران و پریشان هستند.
یکایک ابا آلت و ساز زرم
به نزدیکشان رزم خوش تر ز بزم
هوش مصنوعی: هر کدام از بزرگان و اهل هنر، ابزار و وسایل خود را دارند و در نزد آنها، جنگ و رقابت به مراتب لذتبخشتر از جشن و سرور است.
سپهدارشان نامداری بزرگ
بداندیش و خودکام مردی سترگ
هوش مصنوعی: فرمانده آنان شخصی مشهور و قدرتمند است که نیک اندیش نیست و به تنهایی تصمیم میگیرد و عمل میکند. او مردی بزرگ و تاثیرگذار است.
زنانشان به خوبی به کردار ماه
فروهشته از سرو جعد سیاه
هوش مصنوعی: زنانشان به زیبایی مانند ماه هستند و موهای سیاه و صافشان مثل درخت سرو است.
به رخ ارغوان و به نرگس دژم
به ابرو کمان و به بینی قلم
هوش مصنوعی: این بیت به توصیف زیباییهای ظاهری شخصی میپردازد. به رنگ گلی مانند ارغوان و چشمان مثل نرگس غمگین، همچنین به ابروهایی که مانند کمان خمیدهاند و بینی که به شکل قلم است، اشاره دارد. این توصیفها نشاندهندهی جذابیت و زیبایی خاص فرد است.
بتان سهی قد خورشید روی
نگاران سیمین تن مشک بوی
هوش مصنوعی: مجسمههای زیبا با قامتهای بلند، همچون خورشید درخشنده، زیبایی چهرههای زنان را به تصویر میکشند و عطر دلنشینی از بدنهای لطیفشان به مشام میرسد.
جهان پهلوان گرد گیتی گشای
ابا لشکر و کوس و هندی درای
هوش مصنوعی: جهان به دور پهلوانی میچرخد که با سربازان و تجهیزات جنگی، قدرت خود را به نمایش میگذارد.
چو تنگ اندرآمد سوی آن زمین
بدو گفت ملاح کای پاک دین
هوش مصنوعی: وقتی که به آن سرزمین نزدیک شدند، لنجدار به او گفت: «ای فردی با ایمان و پاکنهاد!»
از این مرز ما را بباید گذشت
نباید غنودن بدین کوه و دشت
هوش مصنوعی: برای پیشرفت و رسیدن به اهداف، باید از محدودیتها و موانع عبور کنیم و نباید در راحتی و آسایش موجود در این مکانها تکیه کنیم.
که این سهمگین جایگاهی بود
مگرمان به یزدان پناهی بود
هوش مصنوعی: این مکان ترسناک و خطرناک بود، گویی فقط میتوانستیم به خداوند پناه ببریم.
کزین مرز آسوده دل بگذریم
سزد گر بدین بوم و بر نگذریم
هوش مصنوعی: اگر از این مرز با خیال راحت عبور کنیم، درست است که به این سرزمین و دیار پا نگذاریم.
فرامرز گفتش که این غم ز چیست
بدین گونه بیم تو از ترس کیست
هوش مصنوعی: فرامرز از او پرسید که این غم و نگرانی تو به چه علتی است و اینکه از چه چیزی میترسی؟
چنین گفت با او جهان دیده پیر
که ای گرد پیل افکن و شیر گیر
هوش مصنوعی: پیر جهان بین به او گفت: ای فردی که قوی و نیرومند هستی، از قدرت و توانایی خود استفاده کن و بر دشمنان غلبه کن.
جزیریست این چارصد میل بیش
چو پهنا درازیش آید به پیش
هوش مصنوعی: این سرزمین، به مساحت چهارصد مایل، همچون جزیرهای است که طول آن بیشتر از عرضش به نظر میرسد.
سپاهی بدو اندرون بی شمار
همی رزم جویان ناپاک وار
هوش مصنوعی: در دل آن سپاه، افراد زیادی بودند که به دنبال جنگ و نبرد بودند و ناپاک به شمار میرفتند.
به چهر و به دیدار مانند دیو
همه ساله با کوشش و با غریو
هوش مصنوعی: هر ساله با تلاش و هیاهو، چهره و ظاهر او به گونهای است که همچون دیو به نظر میرسد.
جهاندیده کانجا بگسترده کام
کجا فیل گوشانشان گفت نام
هوش مصنوعی: این مصرع به این معناست که افرادی که تجربه زیادی در زندگی دارند و دنیای زیادی را دیدهاند، به خاطر شرایط خاصی که در آن قرار دارند، توانایی شنیدن و فهمیدن واقعیتها را از دست دادهاند. به نوعی، نشاندهنده ناتوانی در درک و ارتباط با حقیقتهایی است که در اطرافشان وجود دارد.
به بالا ز کوه سیه برترند
ز باد شمالی تکاورترند
هوش مصنوعی: در اوج قلههای سیاه کوه، قدرتمندتر از بادهای شمالی قرار دارند.
همه نیزه هاشان بود آهنین
ز کوپال ایشان بلرزد زمین
هوش مصنوعی: همه نیزههای آنها از آهن ساخته شده است و با هر حرکت آنها، زمین به لرزه درمیآید.
به تن باد پاشان بود همچو کوه
که از لعلشان کوه گردد ستوه
هوش مصنوعی: باد در حال وزیدن است و مانند کوهی که از سنگهای قیمتی و لعل ساخته شده، به خاطر زیباییاش خسته و ناتوان میشود.
چنین مردمانی ز مردم بری
رمنده ز مردم چو دیو و پری
هوش مصنوعی: این افراد به نوعی از انسانها فاصله دارند و مانند موجودات دیگری، همچون دیو و پری، از جامعه بشری جدا هستند.
نه مرغ هوا را بدین جا گذر
نه پیل و نه دیو و نه شیران نر
هوش مصنوعی: در اینجا اشاره شده که هیچ موجود بزرگی مانند پرندههای آسمانی، فیل، دیو و شیرهای نر در اینجا وجود ندارند یا نمیتوانند به اینجا بیایند. به عبارتی، فضا تنها و خالی از این موجودات است.
تو با این سپه نزد ایشان شوی
همان دم ز کرده پشیمان شوی
هوش مصنوعی: تو وقتی به آنها بروی، همان لحظه از کاری که کردهای پشیمان خواهی شد.
به هریک ازین لشکر نامدار
همانا کزیشان بود ده هزار
هوش مصنوعی: هر کدام از این جنگجویان معروف، به راستی ده هزار نفر از آنها هستند.
تو در خون چندین سر سرفراز
شوی گر به بیشی نداری نیاز
هوش مصنوعی: اگر به قوت و قدرت نیاز نداشته باشی، هیچگاه نمیتوانی در برابر مشکلات و چالشها افتخار کسب کنی، حتی اگر در موقعیتهای مختلف موفقیتهایی داشته باشی.
ز من بشنو این پند را کار بند
نشاید که یابی در اینجا گزند
هوش مصنوعی: از من این نصیحت را به گوش بسپار: کاری نکن که در اینجا به زحمت و آسیب دچار شوی.
ز کاری که رنج دل آید پدید
خردمند از آن کار دوری گزید
هوش مصنوعی: انسانهای خردمند از کارهایی که باعث درد و رنج در دل میشود، دوری میکنند.
سپهبد چو بشنید از وی سخن
چنین داد پاسخ به مرد کهن
هوش مصنوعی: سپهبد وقتی از او این سخنان را شنید، به آن مرد پیر پاسخ داد.
که ای پیر پاکیزه پاک دین
اگر یار باشد جهان آفرین
هوش مصنوعی: ای پیر پاک و با ایمان، اگر همراهی داشته باشی، جهان را به خاطر تو خلق کردهاند.
به فر جهاندار کیهان خدای
سرانشان چنان اندر آرم ز پای
هوش مصنوعی: من به فرمان خداوندی که خالق جهانیان است، آنان را به گونهای در زمین قرار میدهم که از پای درمیآید.
که شیر ژیان گور پی خسته را
و یا باز بر کبک پر بسته را
هوش مصنوعی: شیر درندهای که در جستجوی طعمهاش است، به راحتی نمیتواند به شکار کبکی که پایش به دام افتاده، دسترسی پیدا کند.
بدان تا به گیتی بسی روزگار
بماند ز ما این سخن یادگار
هوش مصنوعی: بدان که این سخن، یادگاری از ما خواهد ماند به مدت طولانی در دنیا.
مرا ایزد از بهر رنج آفرید
نه از بهر بیشی و گنج آفرید
هوش مصنوعی: خداوند مرا برای تحمل سختیها و مشکلات آفریده است، نه برای جمعآوری ثروت و دنیا.
بدان تا که از رنج نام آورم
هم از رنج و از داد کام آورم
هوش مصنوعی: بدان که وقتی از درد و رنج سخن میگویم، همزمان از درد و مشکلات دیگر نیز به نتیجه میرسم.
منم تا بوم زنده جویای نام
به مردی برآورده از نام کام
هوش مصنوعی: من تا زمانی که زنده هستم، به دنبال نام و آوازهام هستم و از مردانی که به خاطر نام و شهرت خود برخواستهاند، تاثیر میپذیرم.
خردمند گوید که انجام کار
برآید اگر کردن از روزگار
هوش مصنوعی: خردمند میگوید که موفقیت در انجام کارها به زمان و فرصتهایی که زندگی به انسان میدهد، بستگی دارد.
ببینم نکورو که تن مرگ راست
نترسد ز مرگ آن که او نام خواست
هوش مصنوعی: ببینم کسی را که از مرگ نمیترسد، چون او همواره در جستجوی نام و یاد خود بوده است.
وزین نامداران گردان من
سرافراز شیران و مردان من
هوش مصنوعی: من از میان این ناموران، به گردن این شیران و مردان افتخار میکنم و سرافراز هستم.
نمیرد کسی تا نیاید زمان
بدان کار خیره مگردان زبان
هوش مصنوعی: هیچ کس نمیمیرد تا زمانی که وقتش برسد، پس زبانت را به بیهودهگویی مشغول نکن.
تو ای پیر ملاح پاکیزه هوش
به گیتی سوی من همی دار گوش
هوش مصنوعی: ای پیر ناخدا، با عقل و اندیشهی پاک، به من توجه کن و به آواهای این جهان گوش بسپار.
که بی کام و امر خداوند بخت
نیفتند یکی برگ سبز ازدرخت
هوش مصنوعی: هیچ چیزی بدون فرمان و اراده خداوند به وقوع نمیپیوندد، حتی یک برگ سبز از درخت نیز به زمین نمیافتد.
