برگردان به زبان ساده
بدان که دانستی که توبه، عبارت است از پشیمانی بر معصیتی که از آدمی سرزده، و عزم بر ترک آن درآینده و همین قدر در قبول توبه کافی نیست بلکه باید دانست که گناهی که از آدمی سرزده یا محض «حق الله» است و غیر خدای را در آن حقی نیست یا در آن «حق الناس» نیز هست.
هوش مصنوعی: توبه به معنی پشیمانی از گناهی است که فرد انجام داده و تصمیم به ترک آن در آینده دارد. اما فقط همین مقدار کافی نیست؛ باید فهمید که گناهی که آدمی مرتکب شده، ممکن است فقط حق خدا باشد و حقی برای مردم در آن وجود نداشته باشد، یا اینکه ممکن است حق مردم نیز در آن گناه پایمال شده باشد.
پس اگر از قسم اول باشد آن نیز بر دو قسم است:
هوش مصنوعی: بنابراین، اگر از نوع اول باشد، میتوان آن را به دو دسته تقسیم کرد.
یا چیزی است که قضا و تلافی از برای آن واجب نیست مثل شرب خمر و ساز زدن و امثال اینها، و در توبه این قسم، همان پشیمانی و عزم بر ترک و حزن و اندوه در ارتکاب آن در قبول توبه کفایت می کند.
هوش مصنوعی: برخی اعمال وجود دارند که برای آنها قضا و جبران لازم نیست، مانند نوشیدن مشروبات الکلی یا نواختن ساز. در مورد توبه از این نوع اعمال، تنها احساس پشیمانی، تصمیم بر ترک آنها و افسوس خوردن درباره این کارها برای قبول توبه کافی است.
و یا چیزی است که تلافی آن شرعا لازم است، چون نماز و روزه و زکوه و خمس و کفاره و امثال اینها، و در این قسم، علاوه بر پشیمانی و عزم بر عدم ارتکاب آن معصیت به قدر امکان، آنچه را ترک نموده قضا می نمایی تا دیگر یقین به بقای قضا در ذمه خود نداشته باشی.
هوش مصنوعی: چیزهایی وجود دارد که به خاطر آنها مسئولیت شرعی ایجاد میشود، مانند نماز، روزه، زکات، خمس، کفاره و موارد مشابه. در این موارد، علاوه بر اینکه باید از انجام آن گناه پشیمان بود و تصمیم به عدم تکرار آن گرفت، باید اقداماتی را که انجام ندادهایم جبران کرد تا از وجود مسئولیت شرعی در این زمینه مطمئن شویم.
و اگر از قسم دوم باشد که در آن حق مردم نیز باشد پس چون لامحاله در آنها حق الله نیز هست باید تلافی حق الله آن را به ندامت و پشیمانی و حسرت و حزن و الم و عزم ترک نمودن آن را بکند.
هوش مصنوعی: اگر جرم یا گناه از نوعی باشد که حق دیگران نیز در آن مطرح است، باید این نکته را در نظر گرفت که در اینجا حق خداوند نیز وجود دارد. بنابراین، فرد باید با احساس ندامت و پشیمانی و حسرت به این موضوع نگاه کند و عزم خود را جزم کند تا آن عمل را ترک کند و از آن دوری کند.
و اما حق الناس، پس آن حق، یا حقی است که تعلق به مال می گیرد یا بدن یا به عرض و آبرو، یا به حرم و أهل.
هوش مصنوعی: حق الناس به حقوقی اشاره دارد که میتواند به اموال، جسم، آبرو، یا حرمت و مقام افراد مربوط باشد.
پس اگر حق مالی باشد، واجب است که اگر قدرت داشته باشی آن را به صاحبش رد نمایی و اگر صاحبش مرده باشد به وارث آن رسانی و اگر صاحبش معلوم نباشد به فقرا رسانی و اگر به جهت تنگدستی قدرت بر أدای آن نداشته باشی از صاحب آن حلیت حاصل نمایی و اگر او حلال نکند یا دسترسی به صاحب آن نداشته باشی باید تضرع و زاری به درگاه حضرت باری نمایی که در روز حساب او را از تو راضی نماید.
هوش مصنوعی: اگر مالی به شخصی تعلق داشته باشد، لازم است که اگر توان مالی دارایی آن را داشته باشی، آن را به صاحبش برگردانی. اگر صاحب آن مرده باشد، باید آن را به وراث او بدهی. اگر صاحب آن مشخص نباشد، باید آن را به فقرا برسانی. در صورتی که به علت تنگدستی نتوانی آن را پرداخت کنی، باید از صاحب آن اجازه بگیری. اگر امکان دسترسی به صاحب آن وجود نداشته باشد یا او اجازه ندهد، باید از خداوند طلب بخشش کنی تا در روز قیامت از تو راضی باشد.
و بسیار از برای صاحبش طلب آمرزش نمایی و افعال حسنه به جا آوری تا روز قیامت به عوض آن حق بدهی.
هوش مصنوعی: برای صاحبش دعا کنی و از خداوند طلب آمرزش نمایی و کارهای نیک انجام دهی تا در روز قیامت به خاطر آن کارها، حق او را ادا کنی.
و اگر حق بدنی باشد مثل اینکه او را کشته باشی یا زده باشی یا عضوی از او را شکسته باشی یا مجروح کرده باشی پس واجب است که تمکین کنی تا صاحب حق، آن را قصاص نماید و آنچه از تو نسبت به او صادر شده متحمل شوی که او نیز نسبت به توبه عمل آورد یا اینکه به عجز و الحاح، یا احسان و انعام، او را از خود راضی سازی و اگر دسترسی به اینها نباشد باز باید به در خانه خدا رفت و عجز و إنابه نمود که صاحب حق را راضی کند و طاعات و عبادات بسیاری به جا آورد که عوض حق او گردد.
هوش مصنوعی: اگر فردی حقی بر گردن تو داشته باشد، مانند اینکه او را کشته باشی یا زخمی کرده باشی و یا عضوی از او را شکسته باشی، وظیفهات این است که اجازه دهی صاحب آن حق، از تو انتقام بگیرد و باید عواقب کار خود را بپذیری. همچنین میتوانی با توبه یا با انعام و مهربانی او را راضی کنی. اگر به این موارد دسترسی نداشتی، باید با خشوع و خضوع به درگاه خداوند بروی و دعا کنی تا صاحب حق را راضی کنی و همچنین باید عبادات و طاعات زیادی انجام دهی تا جبران حق او شود.
و اگر حق آبرویی باشد مثل اینکه او را دشنام یا فحش داده ای یا تهمت زده باشی یا غیبت نموده باشی یا بی جهت شرعی به او اهانت رسانیده باشی و دل او را شکسته باشی، باید اگر ممکن باشد و در اظهار آن، مظنه غیظ صاحب حق نباشد از او حلیت حاصل نمایی و او را از خود خوشنود نمایی و اگر ممکن نباشد به جهت او استغفار و طلب آمرزش نمایی و در زیادتی افعال حسنه کوشی که عوض حق او شود و چنانچه افترا و بهتانی به او زده باشی یا غیبت او را کرده باشی باید اگر دانی که در نزد کدام شخص گفته ای ثانیا در نزد او اعتراف به کذب خود نمایی.
هوش مصنوعی: اگر به کسی ظلمی کردهاید، مانند توهین، فحاشی، تهمت، غیبت، یا هر نوع اهانت بیدلیل که باعث شکسته شدن دل او شده، باید سعی کنید از او حلالیت بگیرید و او را راضی کنید. اگر این امکان وجود نداشته باشد، باید به خاطر او از خداوند طلب آمرزش کنید و در انجام کارهای نیک بیشتر بكوشید تا جبران کنید. همچنین اگر به کسی افترا زدهاید یا غیبت کردهاید، باید در صورت امکان در حضور کسانی که آن را شنیدهاند، به اشتباه خود اعتراف کنید.
و اگر حق در اهل و حرم باشد مثل اینکه العیاذ بالله با زن کسی زنا کرده باشی پس امر آن در غایت صعوبت و نهایت اشکال است و راهی از برای حلیت جستن نیست و اظهار آن به شوهر جایز نیست و اگر از کسی چنین امری صادر شده باشد چاره آن نیست مگر آنکه شب و روز به درگاه پروردگار بنالد و تضرع و زاری نماید و مواظبت بر طاعت و عبادت به جهت آن شوهر نماید و نماز بسیار و روزه بی شمار و حج و صدقه و تلاوت قرآن به جهت او به جا آورد و اگر آن مرد زنده باشد علاوه بر اینها إنعام و احسان به او کند و اکرام و احترام او به جا آورد و خدمت او را به قدر امکان مرتکب شود و سعی در مهمات و حوائج او نماید که شاید به این وسایل در روز قیامت از او بگذرد و اگر او نگذرد خدای تعالی اینها را در مقابل حق او می دارد و اگر مقابل شده باشد، به حکم خدایی گناه از عمل او برداشته شود و به هر حال باید ساعتی از تضرع و زاری غافل نشود و روز و شب را به گریه به روز سیاه خود به سر برد تا باشد که لطف الهی شامل حال او شده، در روز قیامت پرده او را ندارد در روز قیامت پرده او را ندارد و صاحب حق را به الطاف پنهانی خود خشنود سازد.
هوش مصنوعی: اگر حق در مورد نزدیکان و خانواده باشد، مثلاً اگر شخصی با زن دیگری مرتکب زنا شده باشد، در این صورت وضعیت بسیار دشوار و پیچیده خواهد بود. در چنین شرایطی هیچ راهی برای حلال کردن این موضوع وجود ندارد و بیان آن به شوهر نیز مجاز نیست. اگر کسی چنین عملی انجام داده باشد، تنها راه چاره این است که به درگاه خداوند شب و روز دعا کند و زاری نماید، و در عین حال به طاعت و عبادت به خاطر آن شوهر ادامه دهد. باید نمازهای زیادی بخواند، روزه بگیرد، حج به جا آورد، صدقه بدهد و قرآن تلاوت کند. اگر آن مرد زنده باشد، باید علاوه بر این اعمال نیکو، به او احسان و احترام نماید و به خدمت او بپردازد و در رفع نیازهایش سعی کند؛ شاید به این وسیله در روز قیامت از او گذر کند. حتی اگر او نگذرد، خداوند این اعمال را در نظر میگیرد. در هر حال، فرد باید لحظهای از دعا و زاری غافل نشود و روز و شب را با گریه و یادآوری آن روز سیاه بگذراند و امیدوار باشد که رحمت خداوند شامل حال او شود و پردهاش در روز قیامت حفظ شود و صاحب حق از او راضی گردد.
