برگردان به زبان ساده
مرتضی را گفت روزی یک عنود
کو ز تعظیم خدا آگه نبود
هوش مصنوعی: روزی مرتضی با شخصی خیرهسر صحبت میکرد که از احترام به خداوند هیچ چیزی نمیدانست.
بر سر بامی و قصری بس بلند
حفظ حق را واقفی ای هوشمند
هوش مصنوعی: بر فراز بلندای قصر و بام، به حفظ حق و حقیقت توجه کن ای فرد باهوش.
گفت آری او حفیظست و غنی
هستی ما را ز طفلی و منی
هوش مصنوعی: او گفت درست است که خداوند حافظ و بینیاز است و ما از کودکی و نطفه، تحت مراقبت و حمایت او هستیم.
گفت خود را اندر افکن هین ز بام
اعتمادی کن بحفظ حق تمام
هوش مصنوعی: خود را به پایین بینداز و بر بام اعتماد، با دقت و نگرانی از حق و حقوق کامل مراقبت کن.
تا یقین گردد مرا ایمان تو
و اعتقاد خوب با برهان تو
هوش مصنوعی: تا زمانی که به یقین برسم، تو با ایمان و اعتقاد نیک خود و با استدلال قویات به من کمک کن.
پس امیرش گفت خامش کن برو
تا نگردد جانت زین جرئت گرو
هوش مصنوعی: پس فرمانده به او گفت که سکوت کند و برود تا جانش به خاطر این جسارت در خطر نیفتد.
کی رسد مر بنده را که با خدا
آزمایش پیش آرد ز ابتلا
هوش مصنوعی: کی خواهد بود که بندهای به مرحلهای برسد که بتواند با خدا در موضوع آزمایش و ابتلا گفتگو کند؟
بنده را کی زهره باشد کز فضول
امتحان حق کند ای گیج گول
هوش مصنوعی: چه کسی به بنده جرأت میدهد که بدون علم و دانش در آزمون حق، خود را به چالش بکشد؟ ای دل ساده و گیج، این کار بیهوده است.
آن خدا را میرسد کو امتحان
پیش آرد هر دمی با بندگان
هوش مصنوعی: خداوندی که هر لحظه بندگانش را امتحان میکند، به او میرسد و نزدیک میشود.
تا به ما ما را نماید آشکار
که چه داریم از عقیده در سرار
هوش مصنوعی: تا زمانیکه او به ما نشان دهد که چه چیزی در درون داریم و چه عقایدی در سر داریم.
هیچ آدم گفت حق را که تو را
امتحان کردم درین جرم و خطا
هوش مصنوعی: هیچکس نمیتواند بگوید که من تو را در این اشتباه و خطا امتحان کردهام.
تا ببینم غایت حلمت شها
اه کرا باشد مجال این کرا
هوش مصنوعی: من میخواهم ببینم نهایت صبر و بردباری تو چه هنگامی به سر میآید و آیا در این شرایط جایی برای او وجود دارد یا نه.
عقل تو از بس که آمد خیرهسر
هست عذرت از گناه تو بتر
هوش مصنوعی: عقل تو به خاطر سرسختیات در اشتباهاتت کم شده است و به همین دلیل تو از گناهان خودت عذرخواهیات بیشتر به چشم میآید.
آنک او افراشت سقف آسمان
تو چه دانی کردن او را امتحان
هوش مصنوعی: او همچون کسی است که سقف آسمان را به زیبایی و استحکام برپا کرده است، اما تو نمیدانی که چگونه او را آزمایش کردهاند.
ای ندانسته تو شر و خیر را
امتحان خود را کن آنگه غیر را
هوش مصنوعی: ای کسی که نمیدانی خوبی و بدی چیست، خود را امتحان کن و سپس به دیگران نگاه کن.
امتحان خود چو کردی ای فلان
فارغ آیی ز امتحان دیگران
هوش مصنوعی: وقتی خودت را خوب امتحان کردی و توانستی موفق شوی، دیگر نیازی نیست نگران آزمایشها و امتحانات دیگران باشی.
چون بدانستی که شکردانهای
پس بدانی کاهل شکرخانهای
هوش مصنوعی: وقتی دانستی که طعم شیرین را تجربه کردهای، پس باید بدانی که در نعمتها و امکانات کمتوجهی کردهای.
پس بدان بیامتحانی که اله
شکری نفرستدت ناجایگاه
هوش مصنوعی: بدان که اگر هرگز آزمایش نشوی، خداوند شکر و سپاسی به تو نخواهد فرستاد و این به هیچ دلیلی نیست.
این بدان بیامتحان از علم شاه
چون سری نفرستدت در پایگاه
هوش مصنوعی: این به این معناست که بدون تست و آزمایش در علم و دانش، چگونه میتوانی با شاهان و بالاترین مقامها ارتباط برقرار کنی و در جایگاه آنها قرار بگیری؟
هیچ عاقل افکند در ثمین
در میان مستراحی پر چمین
هوش مصنوعی: هیچ فرد عاقل و باهوشی، طلا را در جایی نامناسب و کثیف نمیگذارد.
زانک گندم را حکیم آگهی
هیچ نفرستد به انبار کهی
هوش مصنوعی: زیرا حکیم هیچگاه نمیگذارد که گندم به انبار برود، یعنی او از کیفیت و ارزش آن آگاه است.
شیخ را که پیشوا و رهبرست
گر مریدی امتحان کرد او خرست
هوش مصنوعی: شیخی که رهبر و پیشوای مردم است، اگر کسی به او ایمان بیاورد و خود را زیر نظر او قرار دهد، باید خاطرجمع باشد که آن فرد جانشینی از او نمیتواند داشته باشد وگرنه از عقل و درک بیبهره است.
امتحانش گر کنی در راه دین
هم تو گردی ممتحن ای بییقین
هوش مصنوعی: اگر تو در مسیر دین آزمایشی از او به عمل آوری، خودت نیز به امتحان کشیده خواهی شد، ای کسی که یقین نداری.
جرات و جهلت شود عریان و فاش
او برهنه کی شود زان افتتاش
هوش مصنوعی: شجاعت و نادانی تو در معرض دید قرار میگیرد و آشکار خواهد شد، او چگونه میتواند از این سقوط خود را حفظ کند؟
گر بیاید ذره سنجد کوه را
بر درد زان که ترازوش ای فتی
هوش مصنوعی: اگر یک ذره بیاید، کوه را از درد میسنجند، زیرا ترازوی تو ای جوانمرد است.
کز قیاس خود ترازو میتند
مرد حق را در ترازو میکند
هوش مصنوعی: مرد حق با انصاف و دقت، افراد را به اندازه و ارزش واقعیشان میسنجد و به هیچ وجه نمیگذارد که قضاوت نادرست بر اساس قیاسهای نادرست انجام شود.
چون نگنجد او به میزان خرد
پس ترازوی خرد را بر درد
هوش مصنوعی: اگر چیزی در اندازه و معیار اندیشهی ما نمیگنجد، پس باید برای سنجش آن از معیاری متفاوت استفاده کنیم که با درد و احساسات مرتبط باشد.
امتحان همچون تصرف دان درو
تو تصرف بر چنان شاهی مجو
هوش مصنوعی: امتحان مانند تسلط بر دانشی است که در آن قرار دارد، بنابراین به دنبال سلطه بر چیزی نباش که در دسترس تو نیست.
چه تصرف کرد خواهد نقشها
بر چنان نقاش بهر ابتلا
هوش مصنوعی: نقاشی که برای امتحان و تجربه دست به کار شده است، چگونه بر بوم نقاشی خود طرحهای مختلفی میزند.
امتحانی گر بدانست و بدید
نی که هم نقاش آن بر وی کشید
هوش مصنوعی: اگر کسی متوجه نشود و نبیند، نقاشی که تصویر را بر او کشیده، در واقع خودش در حال امتحان کردن اوست.
چه قدر باشد خود این صورت که بست
پیش صورتها که در علم ویست
هوش مصنوعی: این جمله به این معناست که چقدر اهمیت دارد خود این واقعیت یا شکل که در مقابل دیگر اشکال و صورتها قرار دارد، در علم و دانش مورد بررسی قرار گیرد. به عبارتی، نگاه به خود واقعیت و فهم آن در مقایسه با دیگر اشکال و صورتها اهمیت دارد.
وسوسهٔ این امتحان چون آمدت
بخت بد دان کآمد و گردن زدت
هوش مصنوعی: وقتی وسوسهٔ این امتحان به سراغت میآید، بدان که شانس بدی به تو روی آورده و تو را فریب داده است.
چون چنین وسواس دیدی زود زود
با خدا گرد و در آ اندر سجود
هوش مصنوعی: وقتی چنین نگرانی و وسواسهایی را احساس کردی، سریعاً به یاد خدا باش و در برابر او خم شو و دعا کن.
سجده گه را تر کن از اشک روان
کای خدا تو وا رهانم زین گمان
هوش مصنوعی: از خدا میخواهم که با اشکهای من در سجده، دل مرا آرام کند و مرا از این گمان نجات بدهد.
آن زمان کت امتحان مطلوب شد
مسجد دین تو پر خروب شد
هوش مصنوعی: در آن زمان که آزمون و چالشها به پایان رسید، مکان عبادت و دیانت تو پر از شگفتیها و مسائل پیچیده شد.
