برگردان به زبان ساده
هیچ نقاشی نگارد زین نقش
بی امید نفع بهر عین نقش
هوش مصنوعی: هیچ هنرمندی برای نقاشی نمیکوشد، مگر اینکه از آن انتظار سود و نفعی داشته باشد.
بلک بهر میهمانان و کهان
که به فرجه وارهند از اندهان
هوش مصنوعی: برای مهمانان و بزرگترها که از سختیها رهایی مییابند.
شادی بچگان و یاد دوستان
دوستان رفته را از نقش آن
هوش مصنوعی: شادی کودکان و یاد دوستانی که دیگر در میان ما نیستند، از زیبایی و اهمیت آن موضوع به حساب میآید.
هیچ کوزهگر کند کوزه شتاب
بهر عین کوزه نه بر بوی آب
هوش مصنوعی: هیچ سفالگری با عجله کوزه نمیسازد، بلکه شکل و ظاهر کوزه را بر اساس ویژگیهای آن میسازد و نه بر اساس بوی آب داخلش.
هیچ کاسه گر کند کاسه تمام
بهر عین کاسه نه بهر طعام
هوش مصنوعی: هیچ کس وقتی ظرفی را میسازد، آن را فقط به خاطر محتوای درونش نمیسازد، بلکه به خاطر ظاهر و زیبایی خود ظرف است.
هیچ خطاطی نویسد خط به فن
بهر عین خط نه بهر خواندن
هوش مصنوعی: هیچ نویسندهای به خاطر خواندن، خط نمینویسد؛ بلکه برای زیبایی و هنری که در خط وجود دارد، این کار را انجام میدهد.
نقش ظاهر بهر نقش غایبست
وان برای غایب دیگر ببست
هوش مصنوعی: ظاهر تنها نمایی از حقیقتی پنهان است و این واقعیت برای فردی دیگر به شکل دیگری تجلی یافته است.
تا سوم چارم دهم بر میشمر
این فواید را به مقدار نظر
هوش مصنوعی: تا زمانی که به شمارههای سوم، چهارم، و دهم میرسیم، این مزایا را بر اساس سطح توجه و دیدگاه خود بررسی میکنیم.
همچو بازیهای شطرنج ای پسر
فایدهٔ هر لعب در تالی نگر
هوش مصنوعی: مثل بازیهای شطرنج، پسرم، به فایده هر بازی باید به نتیجهاش توجه کنی.
این نهادند بهر آن لعب نهان
وان برای آن و آن بهر فلان
هوش مصنوعی: اینها را برای آن بازی پنهانی قرار دادند و آن هم برای این و آن هم برای فلان.
همچنین دیده جهات اندر جهات
در پی هم تا رسی در برد و مات
هوش مصنوعی: در اینجا بیان میشود که چشمها به طور مداوم به اطراف نگاه میکنند و در جستجوی چیزی هستند، تا بتوانند به مقصدی روشن و مشخص برسند. این حرکت و جستجو ممکن است فرد را در حالت حیرت و تعجب قرار دهد.
اول از بهر دوم باشد چنان
که شدن بر پایههای نردبان
هوش مصنوعی: ابتدا برای رسیدن به هدف دوم باید پایههای لازم را فراهم کرد، همانطور که باید ابتدا پلههای نردبان را یکی یکی بالا رفت تا به بالای آن رسید.
و آن دوم بهر سوم میدان تمام
تا رسی تو پایه پایه تا به بام
هوش مصنوعی: این عبارت به این معنی است که برای رسیدن به هدف یا موفقیت نهایی، باید مرحله به مرحله پیش رفت و هر مرحله را به خوبی انجام داد تا در نهایت به اوج و موفقیت دست پیدا کرد.
شهوت خوردن ز بهر آن منی
آن منی از بهر نسل و روشنی
هوش مصنوعی: میل به خوردن به خاطر من و من به خاطر نسل و روشنی است.
کندبینش مینبیند غیر این
عقل او بیسیر چون نبت زمین
هوش مصنوعی: کسی که دوربین و عقلش محدود است، نمیتواند چیزهای دیگری را ببیند؛ مانند اینکه عقل او بدون تجربه و آگاهی از واقعیتها، در زمین رشد نمیکند.
نبت را چه خوانده چه ناخوانده
هست پای او به گل در مانده
هوش مصنوعی: هر چه انسان در زندگی مطالعه کند یا نکند، در نهایت سرنوشتش را خود سرنوشتاش رقم میزند و او در دنیای مادی و مشکلات زندگی گرفتار خواهد ماند.
گر سرش جنبد پیر باد رو
تو به سر جنبانیش غره مشو
هوش مصنوعی: اگر سر او حرکت کند، تو فریب نخور که این جنبش به خاطر قدرت اوست.
آن سرش گوید سمعنا ای صبا
پای او گوید عصینا خلنا
هوش مصنوعی: آن سرش میگوید ما شنیدیم، ای نسیم، اما پای او میگوید ما نافرمانی کردیم و گمان کردیم.
چون ندارد سیر میراند چون عام
بر توکل مینهد چون کور گام
هوش مصنوعی: وقتی که راه را نمیدانی و هدفی نداری، مثل کسی که به توکل بر خدا پیش میرود، بیهدف و کورکورانه قدم برمیداری.
بر توکل تا چه آید در نبرد
چون توکل کردن اصحاب نرد
هوش مصنوعی: بر اعتماد و توکلت در میدان نبرد ببین چه پیش خواهد آمد، زیرا اعتماد بر خداوند همچون بازی اسباب بازی است.
وآن نظرهایی که آن افسرده نیست
جز رونده و جز درندهٔ پرده نیست
هوش مصنوعی: این نگاهها که افسرده و بیروح هستند، فقط به حرکت و شکار کردن پردهها مربوط میشوند و هیچ عمق و معنا دیگری ندارند.
آنچ در ده سال خواهد آمدن
این زمان بیند به چشم خویشتن
هوش مصنوعی: هر چیزی که در گذر ده سال به وقوع خواهد پیوست، اکنون در این لحظه به وضوح قابل مشاهده است.
همچنین هر کس به اندازهٔ نظر
غیب و مستقبل ببیند خیر وشر
هوش مصنوعی: هر انسانی به اندازهٔ درک و بینش خود در مورد آینده و ناشناختهها میتواند خیر و شر را ببیند.
چونک سد پیش و سد پس نماند
شد گذاره چشم و لوح غیب خواند
هوش مصنوعی: زمانی که موانع از جلو و عقب برطرف شوند، چشم به حقیقت و غیب مینگرد و میتواند آنچه را که در لوح غیب نوشته شده است، ببیند.
چون نظر پس کرد تا بدو وجود
ماجرا و آغاز هستی رو نمود
هوش مصنوعی: وقتی که نگاهی به ما کرد، داستان و آغاز وجود ما را نمایان کرد.
بحث املاک زمین با کبریا
در خلیفه کردن بابای ما
هوش مصنوعی: در مورد مالکیت زمین با جایگاه بزرگ و مهم در مورد خلافت پدر ما صحبت میشود.
چون نظر در پیش افکند او بدید
آنچ خواهد بود تا محشر پدید
هوش مصنوعی: وقتی او نگاهی به جلو انداخت، دید آنچه را که تا روز قیامت خواهد آمد.
پس ز پس میبیند او تا اصل اصل
پیش میبیند عیان تا روز فصل
هوش مصنوعی: او از گذشتهها به خوبی میبیند و حقیقتها را به وضوح تشخیص میدهد تا زمانی که به نتیجه نهایی برسد.
هر کسی اندازهٔ روشندلی
غیب را بیند به قدر صیقلی
هوش مصنوعی: هر فرد به اندازهٔ بینش و روشندلی خود، حقیقتهای پنهان را درک میکند و برداشت او از واقعیت به سطح آگاهی و فهمش بستگی دارد.
هر که صیقل بیش کرد او بیش دید
بیشتر آمد برو صورت پدید
هوش مصنوعی: هر کس که بیشتر تلاش کند و خود را پرورش دهد، بیشتر به نتایج و موفقیتهای بیشتری دست پیدا خواهد کرد و در نهایت، شخصیت و تواناییهایش بیشتر نمایان میشود.
گر تو گویی کان صفا فضل خداست
نیز این توفیق صیقل زان عطاست
هوش مصنوعی: اگر بگویی که آن پاکی و روشنی، نعمت خداوند است، باید بپذیری که این موفقیت نیز نتیجه همان بخشش و عطای الهی است.
قدر همت باشد آن جهد و دعا
لیس للانسان الا ما سعی
هوش مصنوعی: آنچه در زندگی به دست میآوریم، نتیجه تلاش و کوشش ماست و هر فرد تنها به اندازه تلاشی که میکند، به پاداش و نتیجه میرسد.
واهب همت خداوندست و بس
همت شاهی ندارد هیچ خس
هوش مصنوعی: فقط خداوند است که نیروی اراده را به انسان میدهد و هیچ قدرتی در این دنیا نمیتواند به اندازه او همت و اراده داشته باشد.
نیست تخصیص خدا کس را به کار
مانع طوع و مراد و اختیار
هوش مصنوعی: خداوند هیچکس را در کارها به طور خاص محدود نکرده است و انسان آزاد است تا بر اساس میل و خواسته خود عمل کند.
لیک چون رنجی دهد بدبخت را
او گریزاند به کفران رخت را
هوش مصنوعی: اما زمانی که بدبختی به شخصی رنج میدهد، او را به فرار از ایمان وادار میکند.
نیکبختی را چو حق رنجی دهد
رخت را نزدیکتر وا مینهد
هوش مصنوعی: وقتی خوشبختی با سختی و رنجی همراه میشود، انسان را نزدیکتر به حقیقت و واقعیتها میکند.
بددلان از بیم جان در کارزار
کرده اسباب هزیمت اختیار
هوش مصنوعی: بددلان به خاطر ترس از جانشان، در میدان نبرد، وسایل شکست را انتخاب کردهاند.
پردلان در جنگ هم از بیم جان
حمله کرده سوی صف دشمنان
هوش مصنوعی: دلیران در جنگ به خاطر ترس از جان خود به سمت صف دشمنان حمله میکنند.
رستمان را ترس و غم وا پیش برد
هم ز ترس آن بددل اندر خویش مرد
هوش مصنوعی: خودمان را از ترس و اندوه به جلو میرانیم، زیرا به خاطر ترس، آن فرد بددل همچنان در درون خود از زندگی میافتد.
چون محک آمد بلا و بیم جان
زان پدید آید شجاع از هر جبان
هوش مصنوعی: زمانی که سختی و خطر واقعی نمایان میشود، شجاعت و دلیری از دل ترسوها هم بروز پیدا میکند.