برگردان به زبان ساده
گوید ای اجزای پست فرشیم
غربت من تلختر من عرشیم
هوش مصنوعی: میگوید: ای اجزای ناتوان و پست، من در این غربت به شدت رنجور و تلخ هستم، اما در حقیقت من از عرش و بلندی و عظمت برخوردارم.
میل تن در سبزه و آب روان
زان بود که اصل او آمد از آن
هوش مصنوعی: میل و رغبت جسم به سبزه و آب جاری از این نشأت میگیرد که ریشه و اصل آن از این عناصر است.
میل جان اندر حیات و در حی است
زانک جان لامکان اصل وی است
هوش مصنوعی: علاقه و تمایل روح در زندگی وجود دارد و چون زندگی واقعی است، دلیل آن این است که روح از عدم و بیمکانی نشات میگیرد.
میل جان در حکمتست و در علوم
میل تن در باغ و راغست و کروم
هوش مصنوعی: تمایل روح در یادگیری دانش و حکمت است، اما تمایل جسم در لذت بردن از باغها و جنگلها و مکانهای زیبا است.
میل جان اندر ترقی و شرف
میل تن در کسب و اسباب علف
هوش مصنوعی: خواستهی روح در صعود و رشد است، در حالی که خواستهی جسم در تأمین نیازهای روزمره و خوراک میباشد.
میل و عشق آن شرف هم سوی جان
زین یحب را و یحبون را بدان
هوش مصنوعی: عشق و تمایل به چیزی از ویژگیهای روح انسانی است و افرادی که دوست دارند، به همین دلیل به سوی همدیگر جذب میشوند و از این میل و عشق به یکدیگر نزدیکتر میگردند.
حاصل آنک هر که او طالب بود
جان مطلوبش درو راغب بود
هوش مصنوعی: هر کسی که به دنبال چیزی باشد، جان او نیز به آن چیز مایل و مشتاق خواهد بود.
گر بگویم شرح این بی حد شود
مثنوی هشتاد تا کاغذ شود
هوش مصنوعی: اگر بخواهم جزئیات این موضوع را توضیح دهم، به اندازهای طولانی و زیاد میشود که شاید نیاز به نوشتن هشتاد ورق کاغذ داشته باشیم.
آدمی حیوان نباتی و جماد
هر مرادی عاشق هر بیمراد
هوش مصنوعی: انسان موجودی است که از سه بعد تشکیل شده: جنبههای حیوانی، گیاهی و غیر زنده. هر کسی در زندگی خود آرزوها و خواستههایی دارد، و عاشق چیزهایی است که ممکن است به او نرسد یا برآورده نشود.
بیمرادان بر مرادی میتنند
و آن مرادان جذب ایشان میکنند
هوش مصنوعی: افرادی که به آرزوهای خود نرسیدهاند، به دلخواه دیگران میچسبند و در عوض، آن کسانی که به هدفهای خود رسیدهاند، آنها را به سمت خود جلب میکنند.
لیک میل عاشقان لاغر کند
میل معشوقان خوش و خوشفر کند
هوش مصنوعی: اما عشق عاشقان را نحیف و ضعیف میکند، در حالی که محبت معشوقان جذاب و دلنشین میشود.
عشق معشوقان دو رخ افروخته
عشق عاشق جان او را سوخته
هوش مصنوعی: عشق معشوقان سبب شده است که چهرهشان درخشان و زندگیشان پر از شوق و شعف باشد، اما عشق عاشق به گونهای است که او را میسوزاند و جانش را در آتش محبت میسوزاند.
کهربا عاشق به شکل بینیاز
کاه میکوشد در آن راه دراز
هوش مصنوعی: کهربا، مانند یک عاشق که در تلاش است به گونهای بینیاز و بیدغدغه در مسیری طولانی و دشوار پیش برود، به دنبال هدفش است.
این رها کن عشق آن تشنهدهان
تافت اندر سینهٔ صدر جهان
هوش مصنوعی: این عشق را رها کن و به سوی آن کسی برو که در دلش محبت زیادی دارد و تو را به گرمی میپذیرد.
دود آن عشق و غم آتشکده
رفته در مخدوم او مشفق شده
هوش مصنوعی: عشق و غمی که مانند دودی از آتشکده بهجا مانده، اکنون در دل کسی که دوستش داریم، به مهربانی تبدیل شده است.
لیکش از ناموس و بوش و آب رو
شرم میآمد که وا جوید ازو
هوش مصنوعی: با این حال، او از به خطر انداختن ناموس و بوی بدی که ایجاد میکرد خجالت میکشید و نمیتوانست به سوی او بیفتد.
رحمتش مشتاق آن مسکین شده
سلطنت زین لطف مانع آمده
هوش مصنوعی: رحمت او به سمت آن بیچاره جلب شده و به خاطر این لطف، سلطنت و قدرت از او دور شده است.
عقل حیران کین عجب او را کشید
یا کشش زان سو بدینجانب رسید
هوش مصنوعی: عقل در تعجب است که چطور او (عشق یا حقیقتی) او را به این سو جلب کرده، آیا خود او را به این سمت کشید یا این کشش از طرف دیگر بوده که به سوی او آمده است؟
ترک جلدی کن کزین ناواقفی
لب ببند الله اعلم بالخفی
هوش مصنوعی: برای این که از نادانی و بیخبری رها شوی، سریعاً به عمل بپرداز و زبانت را از گفتن نادرست بازدار، چرا که خدا به رازها و حقایق پنهان آگاه است.
این سخن را بعد ازین مدفون کنم
آن کشنده میکشد من چون کنم
هوش مصنوعی: این جمله را دیگر نمیگویم و در دل نگه میدارم، اما آن حرفی که به شدت تاثیرگذار است، من را خواهد کشت. حالا چه باید بکنم؟
کیست آن کت میکشد ای معتنی
آنک مینگذاردت کین دم زنی
هوش مصنوعی: کیست که میآید و تو را مورد توجه قرار میدهد، اما وقتی دم از وجودش میزنی، از کنارت رد نمیشود؟
صد عزیمت میکنی بهر سفر
میکشاند مر ترا جای دگر
هوش مصنوعی: تو بارها برای سفر آماده میشوی، اما در نهایت چیزی دیگر تو را به سمت مقام یا مکانی جدید میکشاند.
زان بگرداند به هر سو آن لگام
تا خبر یابد ز فارس اسپ خام
هوش مصنوعی: پس آن لگام را به هر سمت میچرخاند تا از وضعیت اسب خام فارس آگاه شود.
اسپ زیرکسار زان نیکو پیست
کو همیداند که فارس بر ویست
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که اسب زینتدار و زیبا میداند که در میدان رقابت، چه جایگاه و اهمیتی دارد و به خوبی متوجه است که در مقابله با شیر، یعنی قویتر از خود، قرار دارد. به عبارتی، او به خوبی از موقعیت خود آگاه است و میداند که باید بهترین تلاشش را انجام دهد.
او دلت را بر دو صد سودا ببست
بیمرادت کرد پس دل را شکست
هوش مصنوعی: او دل تو را به دو صد آرزو گره زد و بیآنکه به مقصد برسی، دل را شکست.
چون شکست او بال آن رای نخست
چون نشد هستی بالاشکن درست
هوش مصنوعی: زمانی که بال نخستین رای شکسته شد، دیگر وجودش نیز از بین رفت.
چون قضایش حبل تدبیرت سکست
چون نشد بر تو قضای آن درست
هوش مصنوعی: وقتی تقدیر و سرنوشتت مطابق با تدبیر و برنامهات پیش نرفت، نشان میدهد که آن تقدیر برای تو درست نمیشود.