برگردان به زبان ساده
برهم زنید یاران این بزم بی صفا را
مجلس صفا ندارد بی یار مجلس آرا
هوش مصنوعی: ای دوستان، این جشن و مهمانی بیروح و بیمزه است، اگر یاری نداشته باشیم. بدون دوستانی که مجلس را زینت بدهند، چنین محافل خوشی ارزش چندانی ندارد.
بی شاهدی و شمعی هرگز مباد جمعی
بی لاله شور نبود مرغان خوش نوا را
هوش مصنوعی: هرگز نباید جمعی بدون دلیل و نشانهای وجود داشته باشد، زیرا در میان این جمع، اگر شادی و زیبایی نباشد، پرندگان خوشنوا نیز در آرامش نخواهد بود.
بی نغمۀ دف و چنگ مطرب برقص ناید
وجد سماع باید کز سر برد هوا را
هوش مصنوعی: بدون آهنگ دفی و چنگ، رقصی نمیتواند به وقوع بپیوندد. حالتی از وجد و شوق لازم است که عشق و احساس را دوباره از دل برانگیزد.
جام مدام گلگون خواهد حریف موزون
بی می مدان تو میمون جام جهان نما را
هوش مصنوعی: همیشه باید در جستجوی لحظاتی شاد و مفرح باشی، زیرا زندگی بدون لذت و شادی چه فایدهای دارد؟ دنبال زیباییها و شادیها باش و اجازه نده که بیاحساسی به تو غلبه کند.
بی سرو قد دلجوی هرگز مجو لب جوی
بی سبزۀ خطش نیست آب روان گوارا
هوش مصنوعی: بدون وجود زیبایی دلربا، هرگز به دنبال لب جویی نرو، زیرا آب زلال و شیرین آن فاقد سبزینگی و زیبایی است.
بی چین طرۀ یار تاتار کم ز یک تار
بی موی او به موئی هرگز مخر ختا را
هوش مصنوعی: بیچین بودن موهای یار تاتاری، کمتر از یک تار موی او نیست. از این رو، نباید ختای (مناطق شمالی و سرزمین تاتارها) را به زیبایی موهای او مقایسه کرد.
بی جامی و مدامی هرگز نپخته خامی
تا کی به تلخ کامی سر می بری نگارا
هوش مصنوعی: تا وقتی که بدون شراب و دمی میگذرانید، هرگز به پختگی نخواهید رسید. ای نگار، تا کی باید با تلخی و ناکامی زندگی کنید؟
از دولت سکندر بگذر، برو طلب کن
با پای همت خضر سرچشمۀ بقا را
هوش مصنوعی: از نعمت و ثروتهای سکندر چشمپوشی کن و به دنبال سرمنشأ زندگی جاودانه برو، که با تلاش و همت خضر ممکن میشود.
بر دوست تکیه باید بر خویشتن نشاید
موسی صفت بیفکن از دست خود عصا را
هوش مصنوعی: برای ارتباط با دوستان باید به خودتان تکیه کنید و نباید مانند موسی (پیامبر) منتظر معجزه باشید. باید قدرت و تواناییهای خود را شناسایی و به کار ببرید.
بیگانه باش از خویش وز خویشتن میندیش
جز آشنا نبیند دیدار آشنا را
هوش مصنوعی: از خودت فاصله بگیر و به خودت فکر نکن؛ جز فردی نزدیک و آشنا، کسی را نمیتوانی در ملاقات با او ببینی.
پروانه وش ز آتش هرگز مشو مشوش
دانند اهل دانش عین بقا فنا را
هوش مصنوعی: پروانهای که در آتش است، هرگز نباید نگران شود؛ زیرا اهل علم میدانند که وجود و عدم در واقع دو روی یک سکه هستند و مرگ در حقیقت نشانهای از زندگی جاودان است.
داروی جهل خواهی بطلب ز پادشاهی
کاقلیم معرفت را امروزه اوست دارا
هوش مصنوعی: برای درمان جهل و نادانی به سراغ دانش و معرفت برو، زیرا در حال حاضر کسی که به این علم و آگاهی دست یافته، خود پادشاه آن است.
دیباچۀ معارف سر دفتر صحایف
معروف کل عارف چون مهر عالم آرا
هوش مصنوعی: مقدمهای بر دانشها و حکمتها که توسط بزرگترین عارف نوشته شده و به مانند خورشید درخشان، عالم را روشن میکند.
عنوان نسخۀ غیب سرّ کتاب لاریب
عکس مقدس از عیب محبوب دلربا را
هوش مصنوعی: عنوان نسخهای از اسرار غیبی و کتاب بدون شک، تصویر مقدسی است که نقصها و عیبهای محبوب دلربا را به تصویر میکشد.
ناموس اعظم حق غیب مصون مطلق
کاندر شهود اویند روحانیان حیاری
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که بزرگترین حقیقت الهی در عالم غیب کاملاً محافظت شده است و در عالم شهادت، روحانیان و اهل معرفت به آن دسترسی دارند و از آن بهرهمند میشوند.
آئینۀ تجلی معشوق عقل کلی
سرمایۀ تسلی عشاق بینوا را
هوش مصنوعی: آئینۀ تجلی معشوق یعنی آنچه که زیبایی و عظمت معشوق را به نمایش میگذارد، نشانهای از تفکر و عقل و درک عمیق است که به عشاق بینوا دلگرمی و تسلی میبخشد.
اصل اصیل عالم فرع نبیل خاتم
فیض نخست اقدم سرّ عیان خدا را
هوش مصنوعی: این بیت به بیان این نکته میپردازد که وجود نبی(پیامبر) به عنوان سرچشمهای از فیض الهی در جهان، نمایانگر حقیقتی عمیق و بنیادی است. به عبارتی، پیامبر به عنوان اصلیترین و نخستین واسطهی انتقال فیض و رحمت خداوند به انسانها در نظر گرفته میشود و این پیوند، چشماندازی روشن از واقعیتهای نهفته و معانی عمیق وجود خداوند را برای ما نمایان میسازد.
در دست قدرت او لوح قدر زبونست
با کلک همت او وقعی مده قضا را
هوش مصنوعی: قدرت او چنان بزرگ است که تقدیر و سرنوشت در مقابل آن ناچیز و بیاهمیت است. اراده و عزمی که او دارد، تاثیر بیشتری از سرنوشت و قضا دارد.
ای هدهد صبا گوی طاوس کبریا را
بازآ که کرده تاریک زاغ و زغن فضا را
هوش مصنوعی: ای هدهد، پرندهی زیبا، به من بگو که بزرگی و زیبایی خویش را دوباره به نمایش بگذار، زیرا که فضای اطراف پر از ناپاکی و تاریکی است.
ای مصطفی شمائل وی مرتضی فضائل
وی احسن الدلائل یاسین و طا و ها را
هوش مصنوعی: ای مصطفی، تو ویژگیها و صفاتی داری که در مرتضی به بهترین شکل نمایان است و تو بهترین نشانهها و دلایل هستی، همچون یاسین و طا و ها.
ای منشی حقائق وی کاشف دقائق
فرماندۀ خلائق رب العلی علی را
هوش مصنوعی: ای نگارشگر حقایق و پردهبردار از ریزهکاریها، فرمانروا و سرپرست مخلوقات، تو که خداوند بلندمرتبهای.
ای کعبۀ حقیقت وی قبلۀ طریقت
رکن یمان ایمان عین الصفا صفا را
هوش مصنوعی: ای کعبهی راستین و محل رحل نقشه و رکن ایمان، تو نماد خلوص و صفا هستی.
ای رویت آیۀ نور وی نور وادی طور
سرّ حجاب مستور از رویت آشکارا
هوش مصنوعی: ای چهرهات نشانهای از نور است و نور کوه طور، رازپنهانی از وجودت به وضوح نمایان شده است.
ای معدلت پناهی هنگام دادخواهی
اورنگ پادشاهی شایان بود شما را
هوش مصنوعی: ای عدالت، در زمان نیاز به کمک و حمایت، مناسب ترین جایگاه برای تو، تخت شاهی است.
انگشتر سلیمان شایان اهرمن نیست
کی زیبد اسم اعظم دیو و دد دغا را
هوش مصنوعی: انگشتر سلیمان برای موجودات شرور مناسب نیست؛ زیرا اسم اعظم مخصوص موجودات خوب و نیکو است.
از سیل فتنۀ کفر اسلام تیره گونست
دین مبین زبونست در پنجۀ نصاریٰ
هوش مصنوعی: امروز دین اسلام در برابر طوفان فتنههای کفر به شدت آسیبپذیر و ضعیف شده و در چنگال مسیحیان گرفتار است.
ای هر دل از تو خرم پشت و پناه عالم
بنگر دو چار صد غم یک مشت بینوا را
هوش مصنوعی: ای کسی که دلها به خاطر تو شاد و خوشحالند، نگاهی به پشت و پناه جهان بینداز. ببین که چگونه یک عده بیچاره با صدها غم و اندوه دست و پنجه نرم میکنند.
ای رحمت الهی دریاب مفتقر را
شاها به یک نگاهی بنواز این گدا را
هوش مصنوعی: ای رحمت الهی، به کمک نیازمند ما برس، ای پادشاه، فقط با یک نگاه، این درویش را نوازش کن.