برگردان به زبان ساده
چه خوش عیش و چه خرم روزگار است
که دولت عالی و دین استوار است
هوش مصنوعی: روزگار بسیار خوش و دلانگیزی است که در آن سعادت و خوشبختی وجود دارد و دین نیز محکم و استوار است.
سخا را نو شکفته بوستان است
امل را نو دمیده مرغزار است
هوش مصنوعی: سخا و generosity در واقع مانند یک گل تازه شکفته در باغ است و امید و آرزو مانند جانوار تازهای است که در دشت در حال پرواز و فعالیت است.
هنر در مد و دانش در زیادت
طرب شادان عشرت خوشگوار است
هوش مصنوعی: هنر در شرایطی که مد روز است و دانش در زمانیکه شادی و خوشی در اوج است، به بهترین شکل خود نمایان میشود.
فراوان شکرها زیبد که بر خلق
فراوان فضل های کردگار است
هوش مصنوعی: بسیاری از نعمتها و شکرگزاریها لازمه وجود دارد، زیرا خداوند بر مردم نعمتهای فراوانی ارزانی داشته است.
سریر دولت و دیهیم شاهی
علایی رنگ و مسعودی نگار است
هوش مصنوعی: تخت پادشاهی و تاج سلطنت به رنگی زیبا و شاداب و با نقش و نگارهایی دلانگیز طراحی شده است.
جلالت را فزون تر زین چه روزست
سعادت را روان تر زین چه کار است
هوش مصنوعی: عظمت تو بیشتر از آن چیزی است که اکنون روزگار نشان میدهد و شادکامی تو فراتر از کارهایی است که انجام میدهی.
که شه مسعود ابراهیم مسعود
به گیتی پادشاه کامگار است
هوش مصنوعی: شخصی به نام ابراهیم مسعود، به عنوان پادشاهی موفق و خوشبخت در دنیا شناخته میشود.
جهانداری که بر درگاه جاهش
جهان اندر پناه زینهار است
هوش مصنوعی: حاکمی که در مقابل مقام و قدرتش، دنیا در امنیت و آرامش قرار دارد.
فلک با رتبتش یک تیر پرتاب
زمین با همتش یک میل وار است
هوش مصنوعی: آسمان با موقعیت و مقامش مانند تیری است که پرتاب میشود و زمین با اراده و تلاشش به مانند میلهای محکم و ثابت است.
بلا با حزم او عاجز پیاده ست
قضا با عزم او قادر سوار است
هوش مصنوعی: بدی ها و مشکلات در برابر تدبیر و احتیاط او ناتوان است، اما تقدیر و سرنوشت با اراده و تصمیم او توانایی عبور از موانع را دارد.
ز هولش صحن های شرزه شیران
به سستی پنجه شاخ چنار است
هوش مصنوعی: از ترس او، میدانهای پرهیاهوی شیران به نرمی و ضعف پنجههای درخت چنار تبدیل شدهاند.
زمانه شهریارا کس نگوید
که جز تو در زمانه شهریار است
هوش مصنوعی: در این زمان، هیچ کس را نمیتوان یافت که به بزرگی و مقام تو باشد.
ز تختت مملکت را شادمانی
ز تاجت خسروی را افتخار است
هوش مصنوعی: از تخت تو، مملکت خوشحال است و از تاج تو، پادشاهی به خود می بالد.
زبان ملک را عدلت عیارست
یمین گنج را جودت یسار است
هوش مصنوعی: زبان فرشتگان معیاری از عدالت است و دست راست به ثروت و بخشش اشاره دارد، در حالی که دست چپ نشاندهنده سخاوت و generosity است.
شب اندر چشم فرمان تو روزست
گل اندر دست انکار تو خار است
هوش مصنوعی: شب در چشمان تو تبدیل به روز میشود و گلی که در دست توست، در حقیقت خار است چون انکار تو آن را بیارزش میکند.
فروغ دولتت تابنده نورست
شکوه هیبتت سوزنده نار است
هوش مصنوعی: برخی از نیکیهای تو همچون نوری درخشان است و عظمت و شکوهات مانند آتش سوزان و پرحرارت است.
نعیم دولت تو بی زوال است
شراب نعمت تو بی خمار است
هوش مصنوعی: خوشبختی و prosperity تو هیچگاه از بین نمیرود و لذتهای زندگیات هیچگاه با غم و اندوه همراه نیست.
محاسب را به یک روزه عطاهات
چو خواهد کرد یک ساله شمار است
هوش مصنوعی: محاسب وقتی به یک روز نعمتهای تو توجه کند، آن را برابر با یک سال محاسبه میکند.
منجم را ز بهر ابتداهات
چو بندیشد همه روز اختیار است
هوش مصنوعی: هنگامی که منجم از نظر شروع کار به مشکل برمیخورد، روزها بر او حاکم میشود و دیگر نمیتواند انتخابی داشته باشد.
به هیجا دشمنت گر شیر زور است
علاجش زخم گرز گاوسار است
هوش مصنوعی: اگر دشمن تو مانند شیر قوی و نیرومند باشد، درمان او زخم چماق گاوسار است.
به تندی گر حصارش هست خیبر
به تیزی خنجر تو ذوالفقار است
هوش مصنوعی: اگر دیوارهای خیبر محکم و مستحکم باشد، تیزی و برندگی خنجر تو همچون ذوالفقار ان را درهم میشکند.
وگرچه هست فرعونی طبیعت
چه شد رمح تو ثعبانی شکار است
هوش مصنوعی: با وجود اینکه طبیعت گاه به اندازه فرعون قدرتمند است، اما تیر تو همچنان مانند یک مار ثعبانی شکارچی است.
وگر هست او به خلقت عاد پیکر
چو آید رخش تو صرصر دمار است
هوش مصنوعی: اگر او به زیبایی خلق و خوی عادلانه باشد، چگونه میتواند چهرهاش مانند طوفان خشمگین باشد؟
فری کین توز گوهر نقش تیغ است
که نصرت را به کوشش حقگزار است
هوش مصنوعی: در اینجا اشاره شده است که گوهر نقش بر تیغ، نشاندهندهی پیروزی و موفقیت است و نصرت و یاری به تلاش و تلاشهای صادقانه بستگی دارد. به عبارت دیگر، دستیابی به پیروزی نیازمند کوشش و تلاش جدی است.
بلا در باد آن خاکی سرشت است
اجل در آتش آن آبدار است
هوش مصنوعی: سختی و مشکل در زندگی مانند خاکی است که در باد به پرواز در میآید، و سرنوشت انسان در آتش تجارب و چالشها به وجود میآید. در واقع، این بیان به نوعی به ناپایداری و کشیدگی زندگی اشاره دارد.
خرد هر چیز را از وی صفت کرد
به گرد حد او گشتن نیارست
هوش مصنوعی: هر چیزی که عقل و فهم انسان آن را درک میکند، از طریق صفاتی که دارد شناخته میشود و نمیتواند از حدود خودش فراتر برود.
وزان شبدیز تندر شیهه تو
زمانه پر صدا چون کوهسار است
هوش مصنوعی: صدای شیهه این اسب تندرو، مانند صدای رعد و برق در میان زمانه طنین انداز شده است و این صدا همانند صدای کوهها در فضا میپیچد.
براقی برق جه کز کام زخمش
گنه کاران دین را اعتبار است
هوش مصنوعی: درخشش نوری که از زخم او میتابد، باعث شده تا گناهکاران به دین اعتماد پیدا کنند.
سرین و سینه او سخت فربی
میان و گردن او بس نزار است
هوش مصنوعی: او دارای اندامی خوشفرم و سینهای بزرگ است، اما گردن او بسیار باریک و ظریف به نظر میرسد.
چون نقش قندهار از حسن لیکن
بلای حسن نقش قندهار است
هوش مصنوعی: این جمله به زیبایی و زشتی اشاره دارد. میتوان گفت که زیباییها ممکن است شگفتانگیز و جذاب باشند، اما گاهی اوقات همین زیباییها میتوانند مشکلات و بحرانهایی را نیز به همراه داشته باشند. به عبارت دیگر، آنچه زیبا به نظر میرسد، ممکن است خطراتی را نیز به همراه داشته باشد.
دز روئین زبانگش پر شکاف است
ره سنگین ز سمش پر شرار است
هوش مصنوعی: در اینجا به بررسی توصیف یک موجود میپردازیم. این موجود دارای زبانی است که دراز و تیز است و میتواند به آسانی چیزها را پاره کند. همچنین، پاهای او سنگین و شدید هستند و به دلیل وزن و قدرتی که دارند، حرارتی را به وجود میآورند که نشاندهنده قدرت و شدت آن است.
شتابش عادتی زاده طبیعی است
درنگش بازجویی مستعار است
هوش مصنوعی: سرعت او ناشی از ذات و طبیعتش است، اما توقفش به دلیل سوال و تفکری است که از دیگران میگیرد.
ز چرخ ار همرکاب افتدش ننگ است
ز باد ار همعنان گرددش عار است
هوش مصنوعی: اگر انسان از دوران سختی و مشکلات (چرخ) جدا شود، این برای او شرم آور است و اگر به یاریِ دیگران (باد) نیازمند باشد، آن نیز برایش ننگ محسوب میشود.
هژبری زشت رویی وقت پیکار
همای خوب فالی روز بار است
هوش مصنوعی: در زمان جنگ، چهره زشت هژبر به خوبی درخشش همای زیبا را تحتالشعاع قرار میدهد. این بیت به تضاد بین زیبایی و زشتی و تأثیر آن در اوقات مبارزه اشاره دارد.
به پای دولت آوردت سپرده
سری کش تن ترانه جان سپار است
هوش مصنوعی: در این بیت شاعر به قدرت و سلطنت اشاره میکند و میگوید که تو باید جان خود را به خاطر آن چه به تو داده شده، قربانی کنی. به نوعی به اهمیت و ارزش حمایت از مقام و موقعیت اشاره شده است.
چو کافر حمله گان خون هیونست
چو منکر جثه گان جنگی حصار است
هوش مصنوعی: مثل کافری که به جنگ میآید و خونریزی میکند، مانند کسی که به جنگ و جدل در حصار میپردازد و بر وجود خود اصرار دارد.
روان کوهی است وز جنبان شخ او
معلق اژدها در ژرف غار است
هوش مصنوعی: روح انسان همانند کوه است و همچنین در عمق وجود او، نظیر اژدهایی معلق، پیچیدگیها و ناشناختههایی وجود دارد.
دلش بر حرص اغراء عداوت
سرش در عشق شور و کارزار است
هوش مصنوعی: دل او به دلیل حرص و طمع، موجب تحریک دشمنی شده است و سر او در عشق دچار هیجان و نبرد است.
میان آبکش فواره او
به جوشیدن چو چشمه پربخار است
هوش مصنوعی: در میان آبکش، فواره او به جوش میآید مانند چشمهای که بخار زیادی تولید میکند.
به زخم آن عمود خرط کارش
عجب حصن افکن خارا گذار است
هوش مصنوعی: زخمی که بر اثر ضربهای به وجود آمده، موجب شگفتی است و به نوعی میتواند نشانهای از استحکام و پایداری باشد. در واقع، این زیبا و عجیب به نظر میرسد که یک زخم معمولی میتواند باعث ایجاد اثرات عمیق و ماندگار شود.
شها امروز روز دولت تست
بر اینسان باد تا لیل و نهار است
هوش مصنوعی: این روز، روز موفقیت و خوشبختی توست. امیدوارم این حال خوب تا وقتی که شب و روز ادامه دارد، باقی بماند.
مراد دین و دنیای تو زین غزو
برآید وین دلیلی آشکار است
هوش مصنوعی: هدف تو از این جنگ و مبارزه، رسیدن به سعادت در دنیا و آخرت است و این موضوع کاملاً واضح و روشن است.
که این هفت اختر تابان مطیعند
کلاهی را که ترک او چهار است
هوش مصنوعی: این هفت ستاره درخشان، همه به نوعی فرمانبردارند و نیکو میدانند که کلاهی که از چهار سوی آن برآمده، چه ویژگیهایی دارد.
به پیروزی برو با طالع سعد
که نصرت خنجرت را دستیار است
هوش مصنوعی: به سمت پیروزی برو با شانس خوب، زیرا یاری خنجر تو را همراهی میکند.
همه ابرست هر چت ره نوردست
همه نورست هر چت رهگذار است
هوش مصنوعی: همه چیز تحت تاثیر تغییرات و تحولات است و هر چیزی که وجود دارد، مسیری را برای خود طی میکند. هر چه میگذرد، نور و روشنی به زندگی ما اضافه میشود.
زمین از منزلت زرین بساط است
هوا از لشکرت مشگین غبار است
هوش مصنوعی: زمین مکانی از زیبایی و ارزشمند به شمار میآید و آسمان به مانند نیرویی از سربازان سیاهپوش پر از غبار است.
به خارستانت اندر گلستانست
به ریگستانت اندر جویبار است
هوش مصنوعی: در بین زحمات و مشکلات زندگی، زیباییها و خوشیها نیز وجود دارد. حتی در شرایط سخت و دشوار، میتوان نشانههای خوشبختی و آرامش را یافت.
ره انجام و دل اندر خرمی دار
که روز خرمی این دیار است
هوش مصنوعی: در مسیر زندگی، دل خود را شاد و خوش نگهدار، زیرا روزهای خوشی و شادی در این سرزمین وجود دارند.
تو را هندوستان موروث گاهست
که از خلقت زمستانش بهار است
هوش مصنوعی: تو به کشور هند تعلق داری و این سرزمین از زمان پیدایش خود، همچون بهار به زیبایی و سرسبزی معروف است، هرچند که شرایط سختی مانند زمستان را نیز تجربه کرده است.
بزن بیخی که آن را کفر شاخست
ببر شاخی که آن را شرک بار است
هوش مصنوعی: به این فکر نباش که چه چیزهایی را نباید گفت، بلکه با شجاعت اقدام کن و مسائل را حل کن، زیرا برخی از افکار و عقاید نادرست مانند درختی هستند که شاخههایش به گمراهی میانجامند.
قیاس لشکرت نتوان گرفتن
که یک مرد تو در مردی هزار است
هوش مصنوعی: توانایی اندازهگیری و مقایسه قدرت و ارزش لشکری که داری وجود ندارد، زیرا یک نفر از تو در جوانمردی و شجاعت به اندازهی هزاران نفر است.
بنامیزد تو اینجا ترک داری
که با چرخش چخیدن سهل کار است
هوش مصنوعی: در اینجا نوشته شده که تو در این مکان ترک داری که با چرخش و حرکت، انجام کارها بسیار آسان است.
به پیکارش تف آتش دمنده
ز پیکارش دل آهن فگار است
هوش مصنوعی: به دلیل تلاش و نبرد او، آتش و شعلهای به جانش افتاده و دلش از این جدال به شدت ناراحت و غمگین شده است.
تو را مالیدن شیران بیشه
بدان شیران یغما و تتار است
هوش مصنوعی: تو بیش از آنکه در دل شیران جنگل جا داشته باشی، به شیران دزد و مهاجم اختصاص داری.
ز تاب تیغ و بانگ کوس امروز
جهان بر بت پرستان تنگ و تار است
هوش مصنوعی: به دلیل درخشش تند شمشیر و صدای طبل امروز، دنیا بر پرستشکنندگان بتها تنگ و تار شده است.
درخش برق این در سومنات است
خروش رعد آن در گنگبار است
هوش مصنوعی: درخشندگی نور این در به سومنات شبیه است و صدای رعد آن در گنگبار به گوش میرسد.
بدین آوازه هر جایی که شاهیست
به غایت ناشکیب و بی قرار است
هوش مصنوعی: هر جا که شاهی وجود داشته باشد، برای او بسیار دشوار است که آرام و صبور باشد.
ز فکرت نوش این هم طعم زهرست
ز حیرت روز آن هم رنگ قار است
هوش مصنوعی: این بیت به ما میگوید که افکار و اندیشههای ما میتوانند تأثیرات جالبی بر حالت روحی و جسمیمان داشته باشند. اگرچه ممکن است از فکر کردن به چیزی لذت ببریم، اما در واقع ممکن است آن فکر برای ما زیانآور و مضر باشد. احساس حیرت و گیجی هم میتواند رنگ و بویی تلخ و ناخوشایند به روزهای ما بدهد. در واقع، افکار منفی میتوانند زندگی ما را تحت تأثیر قرار دهند و احساساتی مانند تلخی و سردرگمی را به همراه داشته باشند.
دم اندر حلق او چون تفته شعله
مژه بر پلک او چون تیز خار است
هوش مصنوعی: در گلو و تن او حالتی وجود دارد که مانند شعلۀ آتش میزند، و مژههای او بر روی پلک مانند خارهای تیز و آزاردهنده است.
همه بگذاشته گنجی گرفته
تو گویی عابد پرهیزگار است
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که همه چیزهایی که در دنیا اهمیت دارند و ممکن است به آنها افتخار کنند را رها کردهاند، ولی تو با ایمان و پرهیزگاریات مانند عابدی هستی که به ارزشهای اخلاقی و روحانی پایبند است.
گهی در خاک چون آهن خزیده
گهی در سنگ چون آتش قرار است
هوش مصنوعی: گاهی در خاک مانند آهن پنهان شده و گاهی در سنگ مانند آتش مستقر است.
بگیریش از همه در کام شیر است
بر آریش ار چه در سوراخ مار است
هوش مصنوعی: هرچند این مار در سوراخ خود پنهان است، اما اگر او را بگیری، کاملاً شیرین و مطلوب است.
بپالایی به پولاد زدوده
زمینی کان ز دیوان یادگار است
هوش مصنوعی: تو میتوانی با تلاش و کوشش خود، مشکلات و سختیهای زندگی را پشت سر بگذاری و به موفقیت برسی؛ چرا که این کار نهتنها به تو قدرت میبخشد، بلکه یادآور تجربیات گذشتهات نیز هست.
بتازی گر ز شیران صد مصافست
بیاری گر ز پیلان صد قطار است
هوش مصنوعی: اگر در میدان نبرد شجاعانه به جنگ بری، همانند شیران قوی و نیرومند خواهی بود؛ و اگر با قدرت و استقامت مانند فیلها پیشروی کنی، میتوانی صدها دشمن را به چالش بکشی.
فتوحت را که خواهد بود امسال
نموده فتح دست شهریار است
هوش مصنوعی: امسال چه کسی موفق به فتح و پیروزی خواهد شد، به دست قدرتمند پادشاه بستگی دارد.
همی تا مرکز طبعی سکونست
همی تا گنبد والی مدار است
هوش مصنوعی: تا زمانی که مرکز طبیعت ثابت و آرام باشد، گنبد آسمان نیز در حال چرخش است.
کهینه کار سازت آسمانست
کمینه کار دارت روزگار است
هوش مصنوعی: هر آنچه که نیاز داری برای موفقیت و انجام کارهایت، در آسمان و در قدرتهای بزرگ یافت میشود، اما مسائلی که روزمره با آنها مواجهای، به خودت و محیط اطرافت بستگی دارد.
مرادت را ز ملک دهر هر چیز
که تو خواهی نهاده در کنار است
هوش مصنوعی: هر چیزی که بخواهی، در این دنیای پر دگرگونی به دست تو خواهد رسید.
