برگردان به زبان ساده
فراخت رایت ملک و ملک به علیین
کفایت ثقت الملک طاهربن علی
هوش مصنوعی: فراخی پرچم پادشاهی و مقام آن به علّیّین، نشاندهندهی توانایی و استحکام ملک است. طاهربن علی نیز در این زمینه نقش مهمی ایفا میکند.
که قوت تن دادست و شادی دل دین
بهار کرد زمان و بهشت کرد زمین
هوش مصنوعی: این بیت به زیبایی به تأثیرات مثبت و روحافزا اشاره میکند که بهار به زندگی انسانها میآورد. بهار باعث طراوت و شادابی زمین میشود و روح انسان را نیز شاداب میکند. به گونهای که این فصل نویدبخش زندگی و خوشحالی است و زمین را به شکل بهشتی درمیآورد.
سپهر قدر بزرگی که بر عدو و ولی
بضر و نفع بگردد همی سپهر آیین
هوش مصنوعی: آسمان نیکی و بدی که بر دشمن و دوست تأثیر میگذارد، نشاندهنده قوانین زندگی است.
حریم ملک چنان شد ز امن و حشمت او
که بنده وار برد سجده کبک را شاهین
هوش مصنوعی: حریم و قلمرو سلطنت آنچنان امن و با شکوه شد که حتی کبک، به مانند یک بنده، برای شاهین سجده کرد.
نمونه ای ز فروزنده عفو او فردوس
نشانه ای از گدازنده خشم او سجین
هوش مصنوعی: این بیت به مقایسه دو مفهوم عفو و خشم میپردازد. در آن، عفو خداوند به عنوان روشنی و زیبایی توصیف شده است که نشاندهنده بهشت و مقامهای عالیمقام است. در مقابل، خشم او به صورت گرمایی سوزان و دردناک توصیف شده که نماد جهنم و عذاب است. بهنوعی، این بیت به تضاد بین رحمت و قهر الهی اشاره دارد.
هوای جان بفروزد گرش بتابد مهر
بنای عمر بسوزد گرش بجوشد کین
هوش مصنوعی: اگر آتش محبت به جان انسان بتابد، زندگیاش به سرعت میسوزد و اگر احساس کینه در او به جوش بیاید، عذاب و سختی را به همراه خواهد داشت.
نه بی ثناش دهد طبع عقل را امکان
نه بی هواش کند شخص روح را تمکین
هوش مصنوعی: ذهن انسان نمیتواند بدون ستایش او به شکوفایی برسد و روح انسان نیز بدون عشق او به آرامش نمیرسد.
گمان او دل او را گواهی ندهد
که نه سجل کند او را به وقت علم یقین
هوش مصنوعی: انگار دل او از احساساتش خبر نمیدهد و نمیتواند او را در زمان شناخت واقعی تأیید کند.
به هر سپیده دمی و به هر شبانگاهی
عروس روز که گیتی ازو برد تزیین
هوش مصنوعی: هر صبح و هر شب، زیبا و دلربا با سر آغاز روز، دنیا را به زیبایی میآراید.
ز حرص طلعت او بر زند ز گردون سر
ز شوق خدمت او برنهد به خاک جبین
هوش مصنوعی: از شدت میل به زیبایی او، آسمان را به زمین میزند و از اشتیاق خدمت به او، پیشانیام را به خاک میسایم.
زهی زدوده و افزوده دین و دولت را
به رأی های صواب و به عزم های متین
هوش مصنوعی: چقدر شگفتانگیز است که با اندیشههای درست و ارادههای محکم، دین و حکومت را از هر گونه ناملایمتی پاک و تقویت کردهاند.
هزار جوی گشاده به پیش جود روان
هزار حصن کشیده به پیش ملک حصین
هوش مصنوعی: هزاران آبراه در برابر بخشش و generosity به راه افتاده و هزاران قلعه محکم در برای دفاع و حفاظت ساخته شدهاند.
بکرد حشمت تو کار رایت و مرکب
نمود خامه تو فعل خنجر و زوبین
هوش مصنوعی: قدرت و عظمت تو باعث شده است که پرچم و نشان تو بر افراشته شود و قلم تو هم چون تیغ و نیزه عمل کند.
ذکا و ذهن تو در سبق وامق و عذرا
سخا و طبع تو در عشق خسرو و شیرین
هوش مصنوعی: هوش و ذکاوت تو در عشق و محبت، از داستان وامق و عذرا برتر است و استعداد و طبع تو در عشق، مانند داستان خسرو و شیرین زیبا و دلنشین است.
در آفرینش اگر مرکبی شدی اقبال
به نام جاه تو بودیش داغ گرد سرین
هوش مصنوعی: اگر در آفرینش، تو به نوعی همانند یک اسب باشی، باید بدانی که خوششانسیات به واسطهی نام و مقام تو به وجود آمده و این نشان بر روی پشتات قرار دارد.
وگرنه مهر فراوان شدی و این نه رواست
به نقش نام تو زادی ز کان و کوه نگین
هوش مصنوعی: اگر به مهر و محبت بیش از حد آلوده نشوی، این ناپسند است که نامت را از دل و کوه و سنگ به یاد آورند.
درنگ حزم تو در مغز کوه گیرد جای
شتاب عزم تو بر پشت باد بندد زین
هوش مصنوعی: احتیاط و تدبیر تو به اندازهای عمیق و محکم است که مثل سنگی در دل کوه جا میگیرد، در حالی که اراده و عزم تو مانند باد را به سرعت به حرکت درمیآورد.
اگر بسنجد حلم تو را سپهر کند
ز کوه قافش پا سنگ پله شاهین
هوش مصنوعی: اگر ویژگیهای صبر و بردباری تو را با دقت بسنجند، آنگاه آسمان هم به احترام تو از بلندیهای کوه قاف به پایین میآید و سنگ پلهای برای پرندهای بزرگ مانند شاهین میسازد.
دل ولی و عدوی تو را امید و نهیب
که هست اصل حیات و ممات از آن و ازین
هوش مصنوعی: دل یا دلبر و دوست تو را به امید و تهدید میسازد، زیرا ریشه زندگی و مرگ به آن وابسته است.
همی نوازد چون زیر رود از زخمه
همی شکافد چون مغز سنگ از میتین
هوش مصنوعی: این جمله بیان میکند که مانند نوازش لطیف آب که در زیر رودخانه به آرامی حرکت میکند، آسیب و شکافهایی که به وجود میآورد، شبیه به اینکه مغز سنگ را از طریق تیشه و ضربههای مداوم میشکافد، به تدریج و با صبر رخ میدهد. به طور کلی، اشاره دارد به تأثیرات ملایم و مداوم که به مرور زمان باعث تغییر و تحول میشوند.
اگر نباشد رای تو را سپهر دلیل
وگر نگردد عز تو را ستاره معین
هوش مصنوعی: اگر در زندگی ات، نظر و تدبیر تو وجود نداشته باشد، آسمان و ستارهها هم نخواهند توانست به تو کمک کنند و جایگاه و عظمت تو را مشخص کنند.
شکسته بینی جرم صحیفه گردون
گسسته یابی عقد طویله پروین
هوش مصنوعی: اگر به درستی به اطراف خود نگاه کنی و زوایای مختلف زندگی را بررسی کنی، میتوانی واقعیتهای جدیدی را درباره سرنوشت و امور دنیا دریابی.
به قبض و بسط ممالک ندید چون تو ثقه
بحل و عقد خزاین نیافت چون تو امین
هوش مصنوعی: هیچکس را در کنترل و مدیریت کشورها چون تو معتبر و قابل اعتماد نمییابیم، و هیچکس به اندازه تو در نگهداری و امنیت خزانهدار و امین نیست.
زبان بخت همی آفرین کند بر تو
که آفرین همه دشمنانت شد نفرین
هوش مصنوعی: بخت تو همواره برای تو موفقیت و خوشبختی به ارمغان میآورد، در حالی که همه دشمنانت فرونشسته و حسادت میکنند.
بدین ثنا که فرستاده ام تو را زیبد
که تو ز خلق گزینی و این ز حسن گزین
هوش مصنوعی: این جمله به نوعی ستایش و تقدیر اشاره دارد. گوینده برای شخصی که توصیفش میکند، آرزو میکند که شایسته باشد و انتخابهای خود را از میان مردم بر اساس زیبایی و خوبی انجام دهد. در حقیقت، او بر این باور است که این شخص باید به خاطر ویژگیهای خاصش مورد توجه قرار گیرد و در انتخابهایش دقت کند.
معانی هنرت داد فهم را تعلیم
معالی شرفت کرد ذهن را تلقین
هوش مصنوعی: خلاقیت و هنر تو باعث شد که فهم و درک دیگران بیشتر شود و به زینت و عظمت شخصیت تو افزود.
به فال اختر سعدست و نور چشمه مهر
به ارج زر عیارست و قدر در ثمین
هوش مصنوعی: سرنوشت خوش و خوبی برای او رقم خورده و نور محبت مانند طلای با ارزش و گرانبهاست و ارزش او در مقام عالی و باارزش قرار دارد.
یقین بدانی چون بنگری که در هر بیت
یکانگی به هوای تو کرده شد تضمین
هوش مصنوعی: وقتی به هر یک از اشعار نگاه میکنی، این را به وضوح احساس میکنی که هر کدام به خاطر تو و به خاطر عشق و توجه تو سروده شدهاند.
تو شاه محتشمانی و از تو نستاند
عروس خاطر من جز رضای تو کابین
هوش مصنوعی: تو بزرگوار و محترم هستی و هیچ کسی جز رضایت تو نمیتواند آرزوی دل من را برآورده کند.
شود به دولت مخصوص اگر شود مخصوص
به گاه انشاد از لفظ تو به یک تحسین
هوش مصنوعی: اگر کسی به سعادت و خوشبختی خاصی دست یابد، این خوشبختی میتواند در زمان بیان کلمات شیرین و تحسینآمیز او ظهور کند.
چنان کنم پس ازین مجلس تو در مه دی
که دشت گشته ست اکنون ز ماه فروردین
هوش مصنوعی: بعد از این در این مجالس، من طوری رفتار میکنم که مانند مه دی (سخاوتمند و خوشحال) به نظر برسم، چرا که اکنون دشت شاداب و سرسبز شده است و بهار در آن جلوه میکند.
خدای داند گر آرزو جز این دارم
که در دو دیده کشم خاک حضرت غزنین
هوش مصنوعی: خدا میداند اگر آرزوئی دارم، تنها این است که خاک غزنین را با چشمانم ببینم.
ز لفظ و طلعت تو گرددم خوش و روشن
دو گوش صوت نیوش و دو چشم صورت بین
هوش مصنوعی: من از کلام و چهرهات خوشحال و روشن میشوم، دو گوشم شنوندهی صدای توست و دو چشمم به تماشای زیباییات نگاه میکند.
به مجلس تو که پیوسته جای دولت باد
بیان کنم همه احوال خویش غث و سمین
هوش مصنوعی: به مجلس تو که همیشه مکانی پر از سعادت و خوشی است، قرار است همهی حالتهایم، چه خوب و چه بد، را برایت بگویم.
بزرگوارا پشت زمین و روی هوا
به رنگ و بوی دگر شد ز دور چرخ برین
هوش مصنوعی: ای بزرگوار، پشت زمین و بالای آسمان به رنگ و بوی دیگری تغییر کرده است که از دور به نظر میرسد.
ز باد و ابر نشیب و فراز ساده و کوه
به رنگ دیبه روم است و نقش بیرم چین
هوش مصنوعی: این بیت به توصیف مناظر طبیعی و زیباییهای آن میپردازد. به نظر میرسد که شاعر از تغییرات جوی مثل باد و ابر و همچنین از ویژگیهای مختلف زمین مانند کوهها صحبت میکند. زیبایی این منظره به گونهای است که رنگ و نقش آن به دیبه، پارچهای زیبا و نرم، شبیه است. به طور کلی، جمله احساس شگفتی و تحسین نسبت به طبیعت را منتقل میکند.
چمان تذروان بر فرش های بوقلمون
نوان درختان در حله های حورالعین
هوش مصنوعی: درختان سرسبز و زیبا در کنار فرشهای رنگارنگ و خوش نقش و نگار به نمایش درآمدهاند. زیبایی این منظره و لطافت آن به گونهای است که آن را به حورالعین تشبیه کردهاند، جایی شاداب و دلربا.
به باغ عاشق و معشوق را چو مست شوند
همه شکوفه و سبزه ست بستر و بالین
هوش مصنوعی: وقتی عاشق و معشوق در باغ حضور دارند و حالت سرخوشی و شیدایی را تجربه میکنند، تمامی گلها و سبزهها به مانند تخت و بالینی برای آنها تبدیل میشوند.
نثارها ز دل و جان و طبعت آوردند
نشاط و لهو و طرب لاله و گل و نسرین
هوش مصنوعی: آنها با دل و جان و طبع خود شادی و سرور را به همراه آوردند، مانند لاله، گل و نسرین که نشاط و لذت را به ارمغان میآورند.
به شادکامی بنشین و زاده انگور
بخواه و بستان از دست بچه تسکین
هوش مصنوعی: به خوشحالی و شادی مشغول باش و از میوه انگور بخواه و از کودک خواستههای آرامشبخش بگیر.
به صف و جرم هوا و به بوی مشک تبت
به رنگ چشم خروش و به طبع ماء معین
هوش مصنوعی: این بیت به توصیف زیباییهای طبیعت و تأثیر آن بر حواس انسان میپردازد. به صفا و زیبایی آسمان و عطر خوش مشک اشاره میکند و رنگ چشمها را با شادابی و شور زندگی مقایسه میکند. همچنین به روانی و طراوت آب اشاره دارد که نشاندهنده زنده بودن و شادابی است. در کل، این تصویرها حس زیبایی، طراوت و زندگی را منتقل میکند.
لطیف باده شادی ز دست لهوستان
لذیذ میوه نهمت ز شاخ دولت چین
هوش مصنوعی: بادهای خوشمزه و دلپذیر از لحظات شاد و لذتبخش به من میرسد، و میوههای شیرینی که به تو تعلق دارد را از درخت خوشبختی و نعمت چین میچینم.
ز قدر و قدرت بر تارک سپهر خرام
به فرو بسطت بر دیده زمانه نشین
هوش مصنوعی: از مقام و اقتداری که داری، بر بالای آسمانها با آرامش قدم بزن و بر چشمان زمان بنشین.
همه سیادت و رز و همه سخاوت کن
همه سعادت یاب و همه جلالت بین
هوش مصنوعی: تمام بزرگی و ریشهداری را به نمایش بگذار و تمام بخشندگیها را در خود جمع کن. همه خوبیها را به دست آور و عظمت و شکوه را مشاهده کن.
مخالف تو ز آفت چو باد سرگردان
منازع تو ز انده چو آب رخ پرچین
هوش مصنوعی: دشمنی مانند باد، بیهدف و سرگردان است و غم تو مانند آبی است که چهرهاش چین و چروک دارد.
ز من ثنا و ز لفظ ممیزان احسنت
ز من دعا و ز لفظ مسبحان آمین
هوش مصنوعی: از من ستایش و سخن نیکو میشنوی، از من دعا و کلمات مقدس را میگویی.
