برگردان به زبان ساده
خواهم از نظم ده لیل و نهار
مدد مدحت شه گرچه نیاید به شمار
هوش مصنوعی: میخواهم در شعرم شب و روز، از ستایش شاه یاری بگیرم، هرچند که این ستایش قابل شمارش نیست.
آنکه در رزم دلش خنده کند بر فولاد
وانکه در بزم کفش طعنه زند بر ابحار
هوش مصنوعی: کسی که در میدان جنگ با دل شاد و خندان است و بر آهن دشمن میخندد، و آن که در مهمانیها و مجالس با کنایه و طعنه به دریاها میتازد.
آنکه در منقبتش ایزد بی چون گویاست
شاهد حال بود آیه قلنا یانار
هوش مصنوعی: کسی که در فضیلت و بزرگواریاش خداوند بینقص و بهوضوح سخن گفته، نشان حال او آیهای است که میگوید: ای آتش!
به سخایش که دهد نسبت جود حاتم؟
تا کنم رد به برهان و دلیلش صد بار
هوش مصنوعی: اگر بخواهم به سخاوت او نسبت به جود حاتم اشاره کنم، صد بار با دلیل و برهان میتوانم آن را رد کنم.
همت عالی او داغ دل چرخ برین
بخشش بی حد او رشک ده ابر بهار
هوش مصنوعی: شجاعت و عزم بلند او باعث شده است که دلهای دلشکسته را تسکین دهد و بخشش بیپایان او باعث میشود که ابرهای بهاری به او حسادت کنند.
دارد از موهبتش بهره همه روی زمین
عرب و کرد و عجم، تاجک و ترک و تاتار
هوش مصنوعی: نعمتهای او شامل حال تمام مردم زمین میشود؛ از عرب و کرد گرفته تا عجم، تاجیک، ترک و تاتار.
زیر زین چو بکشد رخش و هنر بنماید
به زبر دستی او رستم دستان اقرار
هوش مصنوعی: وقتی اسب تحت زین به شتاب میزند و مهارتهایش را نمایش میدهد، رستم دستان هم به توانایی او اعتراف میکند.
ور کند درگه کین روی سنان در دشمن
خصم را از غضبش کیک فتد در شلوار
هوش مصنوعی: اگر این درگاه در میانه ی میدان جنگ گشوده شود، آنگاه از شدت خشم دشمن، آبرویش در شلوار بریزد.
ور برد حمله کهسار چو شیر شرزه
کوه را کی بود از هیبت او استقرار؟
هوش مصنوعی: اگر کوه را شیر دلاوری به حمله برد، آیا هیچکس میتواند در برابر هیبت او آرامش داشته باشد؟
اهل چین را که کند فرق ز شب رنگ اگر
نظر قهر گمارد سوی آن مرز و دیار
هوش مصنوعی: آدمهای چینی را که شب را با رنگ خودشان تمایز میدهند، چه کسی میتواند ببیند اگر نگاه خشمگین به آن سرزمین و قلمرو بیندازد؟
نیست آئینه خورشید به صیقل محتاج
بهتر این شد به دعا ختم شود این اشعار
هوش مصنوعی: خورشید نیازی به جلا دادن ندارد، مثل اینکه بهتر است این اشعار با دعا به پایان برسد.
کردگارا به شهنشاه سریر لولاک
هم به سکان شبستان سپهر دوار
هوش مصنوعی: خداوند به پادشاهی که بر تخت گلگون نشسته است، همزمان بر فرماندهی آسمان و شبستان سرگردان نیز نظارت دارد.
به صفوف ملک و زمره اصحاب رسول
به مصابیح ظلم، شرذمه هشت و چهار
هوش مصنوعی: در کنار گروهی از سربازان و همراهان پیامبر، نور و روشنی را به عنوان راهنما دارند، اما در عین حال، تنها تعداد کمی در این جمع وجود دارند.
به تولای مجرد شدگان از عالم
به تمنای کریمان ز جنت بیزار
هوش مصنوعی: با محبت و محبتخواهی از کسانی که از دنیا جدا شدهاند، در پی بخشش و سخاوت افراد نیکوکار و مهربان هستیم، و از بهشت دوری میجوییم.
باد آن داور دین با همه اولاد کرام
ایمن از قاطبه صدمت چرخ دوار
هوش مصنوعی: باد به عنوان قاضی و حاکم دین، با تمام فرزندان نیکوکارش، از آسیبهای ناشی از دگرگونیهای زمان و چرخشهای آن سالم و در امان است.
به ابد خرم و فرمان ده و اورنگ نشین
دشمنش بد دل و محروم و ستمدیده و زار
هوش مصنوعی: همیشه شاد و خوشبخت باشد و به دیگران فرمان دهد، در حالی که دشمنش بدبخت و بیچاره و در رنج و زحمت به سر ببرد.
افسر مجد به سر، شاهد بختش در بر
تا بود پرچم شب شاهد عذرای نهار
هوش مصنوعی: این بیت به توصیف کسی اشاره دارد که با افتخار و سربلندی در جایگاهی مهم قرار دارد و در کنار او نیز نشانههایی از خوشبختی و موفقیت وجود دارد. همچنین به تصویری از شب و روز اشاره میکند که نماد تغییرات و فراز و نشیبهای زندگی است.
در سخن پروریم عیب جز این نیست که نیست
جام در جام و بخارا و سمرقند قمار
هوش مصنوعی: در سخن ما عیب دیگری وجود ندارد جز اینکه در میان صحبتهایمان، نشانهای از مراکز بزرگ فرهنگی و تاریخی مانند بخارا و سمرقند و یا نشانهای از زندگی شیرین و پربار دیده نمیشود.
خالد این شکر شیرین ز سخن می ریزی
خسروت گر بنوازد به کرم، دور مدار
هوش مصنوعی: اگر خسرو با نیکی و مهربانی به تو لطف کند، مانند شکر شیرین سخن خواهد گفت. بنابراین دوری کردن از او بیفایده است.
