برگردان به زبان ساده
بدو سام گفت ای بت خرگهی
شکسته قدت پشت سرو سهی
هوش مصنوعی: به او گفتند، ای بتی که قدت مانند درخت سرو است اما در خرگاه شکستهای زندگی میکنی.
به شمشاد طوبی خرامت قسم
که شد راستی را به عالم علم
هوش مصنوعی: به درخت زیبای طوبی که با ناز و زیبا حرکت میکند قسم، که حقیقت در علم به وجود آمده است.
به آهوی صیاد شیرافکنت
به سوفار مژگان خنجرزنت
هوش مصنوعی: در این بیت اشاره شده است که مانند یک آهوی زیبا و شکار شده، دلفریب و جذابیت تو با مژههای بلند و زیبا، به گونهای است که چشمان دیگران را میخکوب میکند و مانند خنجر به دلها نفوذ میکند. این تصویر، نماد زیبایی و جذابیتی است که میتواند به راحتی دلها را تسخیر کند.
به خونریز بادام بادام تو
به آشوب زلف دلارام تو
هوش مصنوعی: در این بیت، شاعر به زیبایی و جذابیت خاص محبوبش اشاره میکند که موهایش مانند بادامهای خونریز است و از این رو دلش به هیجان میآید. زیبایی او آنقدر قوی و تأثیرگذار است که هر نوع اشوب و غوغایی را به وجود میآورد.
به رویت که پر نور شد نار ازو
به مویت که چون مور شد مار ازو
هوش مصنوعی: چشمهایت مانند نوری درخشان هستند و موهایت آنقدر زیبا و شگفتانگیز هستند که به صورت خاصی توجه را جلب میکنند.
بدان روز کز شب بود زیورش
بدان شب که تا روز گردد برش
هوش مصنوعی: در آن روزی که شب به زیبایی رسیده است، همان شبی که به صبح میانجامد و روشنایی را به ارمغان میآورد.
به افسون آن افعی مهر و باز
که با ماه گردد شبان دراز
هوش مصنوعی: افسون آن افعی زیبا و پرتوان به گونهای است که شبهای بلند را به ماه نزدیک میکند.
بدان عنبرین مشک عنبرفروش
بدان شکرین شهد شکرفروش
هوش مصنوعی: بدان که عطر خوشی همانند عنبر است و شیرینی آن همچون عسل است که به فروش میرسد.
به دلگیری آن مسلسل کمند
به شیرینی آن شکرریر قند
هوش مصنوعی: این بیت به مقایسه دو حس یا تجربه متفاوت اشاره دارد. در آن به شدت غم و نا امیدی (دلگیری) اشاره میشود که مانند یک زنجیر محکم است، در مقابل شیرینی و خوشی (شکرریر قند) که لطافت و خوشمزگی را تداعی میکند. به طور کلی، اینجا تضاد میان تلخی و شیرینی زندگی به تصویر کشیده شده است.
به تاریکی آن شب مشکسای
به جانبخشی آن لب جانفزای
هوش مصنوعی: در آن شب تاریک با زیبایی و دلفریبی آن لب عاشقانه، زندگی به ما باز میگردد.
به سر با قمرسائی کاکلت
به رخ بر سمنسائی سنبلت
هوش مصنوعی: موهای خود را به زیبايي شبتابی شبیه قمر آراستهام و چهرهام را با گلهای خوشبو و دلنشین آراستهام.
بدان برگ نسرین بستان فروز
بدان ماهتاب شبستان فروز
هوش مصنوعی: بدان برگ نسرین بستان، درخشان و زیباست، مانند نور مهتابی که در شبستان میتابد و فضا را روشن میکند.
ز آبی که در چشمه نوش تست
به نوشی که در لعل و در گوش تست
هوش مصنوعی: از آبی که در چشمه نوشیدنی، به نوشیدنی که در لعل و گوش توست.
به خالی که بر طرف ماهت فتاد
سیهدانه بر قرص ماهت فتاد
هوش مصنوعی: در نتیجهی نوری که از چهرهی تو ساطع میشود، سایهای بر ماه میافتد. این سایه به نوعی نشاندهندهی تأثیر و زیبایی چهرهات است که به آن جذابیت و سیاهی خاصی میبخشد.
به قندت که بشکست نرخ نبات
به شهدی که کرد آب، آب حیات
هوش مصنوعی: وقتی قندت شکست، قیمت نبات پایین آمد و آبی که در آن شهد بود، زندگیبخش شد.
به لعلت که سرچشمه کوثریست
به ماهت که مهرت به جان مشتریست
هوش مصنوعی: به خاطر زیبایی تو که مانند چشمهای از نعمتهای فراوان است و به خاطر نور و روشنی چهرهات که دل را به یاد ستارهای بزرگ میاندازد.
به زلف دلآویز سوداگرت
به قند شکرریز حلواگرت
هوش مصنوعی: به زلف دلفریب تو شبیه به قند شیرینی و شیرینیات مانند حلواست.
به ابرویت این قوس طغرامثال
که طغرا کشد بر مثال جمال
هوش مصنوعی: ابروی تو به قدری زیبا و قوسدار است که میتواند نمادی برای زیبایی باشد و مانند امضایی بر جلوهای از جمال و زیبایی نمایان شود.
بدان هندوی سرکش سرفراز
بدان زنگی کافر ترکتاز
هوش مصنوعی: بدان زن مغرور و سرکش هندی، که از زنگی کافر بیشتر به تو حملهور میشود.
بدان طوق غبغب معلق به ماه
چو آبی فروهشته در زیر چاه
هوش مصنوعی: به یک طوقی که به گردن یک فرد آویزان شده و به ماه شباهت دارد، اشاره میشود، و آن را با آبی که در زیر چاه قرار دارد مقایسه میکند. این جمله به زیبایی و جذابیت فرد مورد نظر اشاره دارد و نشان میدهد که زیباییاش چقدر درخشان و دلانگیز است.
به نازت که از ناز ما را فکند
به مهرت که مه را ز کار افکند
هوش مصنوعی: به خاطر زیبایی و ناز تو، ما را به حال خود رها کردی و به خاطر محبتت، حتی ماه را هم از کارش بازداشتی.
به دلدوزی ناوک چشم تو
به دلسوزی آتش خشم تو
هوش مصنوعی: چشمان تو مانند تیر دل را میآزارد و خشم تو شعلۀ آتش است که دلم را به سوز میآورد.
به آزادی سرو سیمین برت
به در باری لعل پر گوهرت
هوش مصنوعی: به خاطر آزادی و زیبایی سرو نقرهایات، به درخشش و ارزش گوهرت مینگرم.
بدان کوه سیمین سیمینگهر
که کوهش به خدمت ببسته کمر
هوش مصنوعی: بدان کوه نقرهای و درخشان، که به خاطر خدمت به آن، به آن عشق و احترامی خاص دادهاند.
به خلخال زرین گوهرنگار
که در پایبوست بود پایدار
هوش مصنوعی: این جمله به زیبایی و ارزش یک زیورآلات اشاره دارد که به پاهای یک شخص زیبا میآید و به این معناست که این زیور، به خاطر وجود این زیبایی، همیشه درخشان و پایدار خواهد بود.
به کوی تو ای باغ رشک بهشت
که باغیست از خلد عنبر سرشت
هوش مصنوعی: در کوی تو، ای باغی که حسادت بهشت را برمیانگیزد، باغی وجود دارد که به زیبایی و لطافت مشرقیها میبالد.
به بادی که آرد به من خاک پات
که خاکش بود به ز آب حیات
هوش مصنوعی: به بادی که خاک پای تو را به من میآورد، ارزش آن خاک بیشتر از آب زنده است.
که با دیگران هیچ دمسازیای
نبود و نباشد بجز بازیای
هوش مصنوعی: در زندگی ارتباطی با دیگران وجود ندارد و تنها چیزی که باقی میماند، بازی و سرگرمی است.
به یاد تو با گل به سر بردهام
ز هجر تو خون جگر خوردهام
هوش مصنوعی: به یاد تو گلها را بر سر گذاشتهام و به خاطر دوریات، دلم به شدت شکسته و ناراحت است.
نکردم خیانت به پا و به دست
نیاوردم از دست ماهی به شست
هوش مصنوعی: من به وفاداری خود آسیب نزدم و هرگز از طریق نیرنگ و فریب چیزی به دست نیاوردم.
اگر چه فراوان بود ماه من
بجز تو کسی نیست دلخواه من
هوش مصنوعی: با وجود اینکه ماههای زیادی در زندگیام بودهاند، اما هیچکدام به اندازه تو در دلم جای ندارند و محبوب من نیستند.
لبم تشنه و چشمهدار حیات
سبق برده از شهد و قند و نبات
هوش مصنوعی: لب من تشنه است و چشمهساری که زندگی را به من میدهد، از شهد و قند و نبات جلوتر رفته است.
مکن خست? تشنه محروم از آب
که بر تشنه شد آب دادن ثواب
هوش مصنوعی: برای کسی که تشنه است، نباید کلافه و ناامید شد. چرا که در حالی که او را از آب محروم کردهای، سیراب کردن او پاداشی بزرگ دارد.
که گر خاک گردد تن خاکیم
گواهی دهد دل ز جان پاکیم
هوش مصنوعی: اگر بدن ما به خاک تبدیل شود، دل ما که نشاندهنده روح پاک ماست، گواهی میدهد که از جان پاک و خالصی برخوردار بودهایم.
چو باد ار بیابم گذر بر درت
کنم جان خود فرش خاک درت
هوش مصنوعی: اگر مانند باد بتوانم به در خانهات برسم، جانم را به خاطر تو به خاک زیر درِ تو سپاس میگذارم.
