برگردان به زبان ساده
صاحب ما گرش کرم بودی
مثلش اندر زمانه کم بودی
هوش مصنوعی: اگر صاحب ما به اندازه کرم و بخشندگی داشته باشد، در این زمانه، افراد مشابه او بسیار کم هستند.
ور نبودی علم ببد نامی
فلکش شقّه علم بودی
هوش مصنوعی: اگر دانش و آگاهی نبود، نام و شهرتی نیز برای فلک وجود نمیداشت. به عبارتی، علم و دانش به راستی ارزش و اعتبار بسیاری را به اشیاء و پدیدهها میبخشد.
ور جهانرا وجود ننهادی
مثلش این لحظه در عدم بودی
هوش مصنوعی: اگر در این دنیا هیچ موجودی به مانند تو وجود نداشت، این لحظه در عدم به سر میبردی.
ور درم را ز دست می دادی
نام او سکّه درم بودی
هوش مصنوعی: اگر پولم را به دست دیگری میسپردی، نام او به خودی خود ارزشی مثل پول پیدا میکرد.
ور عجم را بجود بگرفتی
اینزمان خسرو عجم بودی
هوش مصنوعی: اگر عجم (دولتمندان غیر فارس) را از سر راه برداشت میکردی، اکنون تو نیز مانند خسرو، پادشاه عجم بودی.
شربتی گر بتشنگان دادی
مشربش عین جام جم بودی
هوش مصنوعی: اگر به تشنگان جرعهای از شراب بدهی، آن مشرب به گونهای خواهد بود که گویی جام جمشید را به آنها دادهای.
بنده ی زال زر اگر نشدی
صد غلامش چو گستهم بودی
هوش مصنوعی: اگر تو خادم زال زر نبودی، حتی اگر صد غلام او هم میبودی، باز هم در نظر من با ارزشی نخواهی بود.
درگهش قبله ی عجم گشتی
حرمش کعبه ی امم بودی
هوش مصنوعی: درگاه او، محل عبادت و احترام عجمها شده است و حرم او به مانند کعبه برای تمام فرقهها و ملتها است.
ملکش اضعف العباد شدی
فلکش اصغر الخدم بودی
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که تو به مقام و قدرتی دست یافتهای که در واقع افراد زیر دست تو بسیار ضعیفتر از خودت هستند و به همین دلیل، در نگاه کلی، تو به عنوان یک صاحباختیار و ملک، از دیگران برتری داری.
کاشکی گر نداشتی قدمی
سخنش در خور قدم بودی
هوش مصنوعی: ای کاش اگر گامی به سوی او نمیزدی، حرفش با قدمهایت سازگار بود.
یا چو بیت الحرم شدی حرمش
بنده اش محرم حرم بودی
هوش مصنوعی: تو همچون بیت الحرام شدهای، در حرم تو بندهات محرم است و تو خود حرم هستی.
درگهر گر نداشتی خللی
دل و دستش چو کان ویم بودی
هوش مصنوعی: اگر در دل و دستت عیب و نقصی نداشتید، مانند کان و یم (دریا) بودید.
ور نبودی بحکم خود مغرور
بر همه خسروان حکم بودی
هوش مصنوعی: اگر تو به خاطر خودت مغرور نبودی، میتوانستی بر تمام پادشاهان فرمانروایی کنی.
جمله سر بر خطش نهادندی
گر سیه رو نه چون قلم بودی
هوش مصنوعی: همه سرها را بر روی خطش میگذارند، اگر کسی با چهرهی تیره باشد، مانند قلم نمیتواند باشد.
بنده گر زو نداشتی طمعی
پیش او نیز محترم بودی
هوش مصنوعی: اگر بندهای هم از او چیزی نخواهد، باز هم نزد او محترم خواهد بود.
غم بیچارگان اگر خوردی
زین همه عیبها چه غم بودی
هوش مصنوعی: اگر از غم بیچارگان ناراحت شدهای، پس با داشتن این همه عیب و نقص چرا ناراحت نبودی؟
همه دارد کمال و فضل و هنر
ایدریغا گرش کرم بودی
هوش مصنوعی: هر کسی ممکن است دارای کمالات، فضایل و مهارتهای مختلف باشد، اما اگر بخواهد به درستی رشد کند و از دیگران متمایز شود، نیاز به لطف و محبت خاصی دارد.