شمارهٔ ۱۶۸ - هنگام عبور از مداین و دیدن طاق کسری

ای دل آگاه!از چیزی که می بینی عبرت بگیر! بدان که ایوان مدائن نماد عبرت است و می‌توان از آن درس گرفت!

یک بار هنگامی که بر کرانه رود دجله هستی قدری هم در مداین توقف کن و از دیده اشک‌هایت را بر خاک مداین جاری کن

دجله خودش چنان خون می‌گرید که گویی آتش از مژگانش می‌چکد.

آیا کف‌های روی رود دجله را می‌بینی؟ انگار آن کف‌ها تبخال‌هایی هستند که به خاطر گرمای آه دجله پدید‌ آمده‌اند.

از حسرت جگر دجله نابود و بریان شده آیا تاکنون شنیده‌ای که آب آتش را بریان کند؟

برای دجله تازه به تازه گریه کن و از اشک چشمت زکاتش را پرداخت کن، هرچند که خود دجله هم به دریا زکات پرداخت می‌کند. 

اگر دجله باد لب و آتش دل را بپیوندد، نیمی از آن یخ زده می‌شود و نیمی دیگر مانند آتش‌دان شعله ور می‌گردد.

از زمانی که زنجیر عدالتی که در کاخ تیسفون به دستور خسرو انوشیروان ساخته شد بریده شد (نابود شد)رود دجله چون دیوانه‌ای در بند و زنجیر شد و چون زنجیر پیچان و بی‌قرار شد.

چندوقت یکبار با اشک‌هایت با ایوان مدائن صحبت کن باشد که با قلبت پاسخ ایوان مدائن را بگیری.

دندانه هرقصری پندهای تازه‌ای به تو می‌دهد آنها را با کمال میل بشنو.

می‌گوید:ای انسان تو از خاک هستی و ما هم امروز تبدیل به خاکی شده‌ایم که تو بر آن قدم می‌گذاری چند گامی بر ما نه و بر خاک اشک بریز.

ما از نوای جغد حقیقت از درد سر رنج می‌بریم. ای چشمانت اشک مانند گلاب بریز و  درد سر ما را کاهش بده.

بله دنیا اینگونه است و جای تعجبی نیست که در این دنیا بعد از خوبی و نیکی شومی و بدی می‌آیند و بعد از آواز و شادی نوحه و عزا

ما که قصر و محل حکومت پادشاهان دادگر و عادلی بودیم عاقبت‌مان این شد.حال سرانجام قصر حاکمانی که ستمگر هستند چه اندازه خوار و پست خواهد بود

گمان می‌کنی که ایوان مدائن را که در بلندی مانند آسمان است ویران و خراب کرده؟آیا به واسطه گردش دوران و جبر طبیعت ویران شده یا به حکم قضا و قدر الهی؟

به من طعنه میزنی که چرا در حال گریه کردن هستی؟! اما نمیدانی، باید بر کسانی خندید که در اینجا با دیدن ایوان مدائن افسوس نمیخورند و نمیگریند

زالِ مدائن، از پیرزن کوفه کمتر نیست. همچنین اتاق تنگ زال مدائن نیز از تنور پیرزن کوفه، کمتر نیست.

می‌دانی؟ مدائن را با کوفه برابر قرار بده! از دل خود آتشی برافروز و از چشمانت طوفانی در طلب باش.

این همان ایوانی که از از بس مردم برای احترام گذاشتن پیشانی‌شان را به خاک آن می‌مالیدند خاک آن شبیه نگارستانی از چهره مردم شده بود.

این همان درگاهی است که شاه بابل و ترکستان نیز به آن آمده بودند.

این است همان بنای باشکوه که چنان هیبت وعظمت داشت (چنان بلند بود) که شیر روی پرچم آن می‌توانست به برج اسد در آسمان حمله کند.

فکر کن که همان دوران است از روی اندشیه ببین  زنجیر عدالت خسرو انوشیروان و شکوه میدان را.

از اسب پیاده شو و رخ خود را بر زمین که مانند تخته شطرنج است بگذار و نُعمان را ببین که چگونه زیر پای فیل شاه ساسانی کیش و مات شده و جان داده .

نه نه! پادشاه ساسانی که نعمان را کشت را هم مانند نعمان بدان زیرا شب و روز و گردش دوران او را نیز کشتند.

تقدیر مانند شطرنج‌بازی‌ماهر شاهان قدرتمندی را با حسرت و محرومیت مات کرد.

زمین مست است زیرا به جای شراب به خون دل خسرو انوشیروان را در کاسه سر هرمز خورده.

بر تاج پادشاه ساسانی پندها و جمله‌های حکیمانه زیادی در آن زمان به زیبایی نقش بسته بودند اما الان صد پند تازه را از مغزش که در خاک است گرفت.

کسرى و ترنج طلا، پرویز وبه طلایی، همه در یک لحظه نابود شده و با خاک برابر گشتند.

 پرویز، در هر مهمانی سفره‌ای به طلا پهن کرده‌ای، و باغی از سفره طلایی که بر آن میوه‌های طلایی است برای خود ساختی.

اکنون پرویز نیست و از کسی که نیست کمتر بگو  زرین‌تره بر سفره نیست برو آیه کم ترکوا را بخوان تا عبرت بگیری.

پرسیدی آن شاهان اکنون کجا هستند‌؟شکم خاک از آنان برای همیشه آبستن شده است.

بله خاک بسیار دیر می‌زاید برای اینکه دریافت نطفه آسان است اما زاییدن سخت است.

آن شرابی که از درخت انگور می گیرند خون دل شیرین است و آن کوزه ای که کشاورز آن را استفاده می کند از آب و گل پرویز ساخته شده است.

این زمین تن افراد قدرتمند زیادی را در خود جای داده اما هنوز هم گرسنه و حریص است و به این عمل ادامه می‌دهد.

این جهان که مانند پیرزنی سفید ابرو و مادری سیاه‌پستان است با خون دل کودکان گونه‌های خود را آرایش می‌کند.

خاقانی از ایوان مداین گدایی درس و پند کن تا فردا پادشاه از تو گدایی کند.

گرچه امرزو خاقانی از سلطان توشه می‌خواهد اما در آینده برعکس می‌شود و سلطان از خاقانی توشه و دانش می‌خواهد.

اگر سوغات مکه در هر شهری معتبر و ارزشمند است تو سوغات مدائن را به شروان ببر.

همه از مکه تربت از خاک جمره می‌برند پس تو از مدائن تربت از خاک سلمان ببر.

این دریا که روشنی‌اش را می‌بینی، بدون نوشیدنش از آن عبور نکن؛ زیرا در کناره چنین دریایی نمی‌توان با تشنگی ماند.

رسم است که وقتی برادران از سفر می‌آیند هدیه‌ای بیاورند این شعر هدیه من از این سفر برای برادران است.

نگاه کن که خاقانی در این شعر چگونه جادو می‌کند بی‌هوش زنده‌دل و دیوانه خردمند.