برگردان به زبان ساده
نبندد مرد عاقل دل بدین فرتوت زن دنیا
که سودش جملگی سوگ است و شکرش سربهسر شکوی
هوش مصنوعی: مرد عاقل نباید دل به این زن فرتوت و پیر ببندد، زیرا همگی نفع این دنیا به حال او نیست و شکرش هم سرشار از شکایت است.
بلی عاقل نداند شش جهت را غیر افسانه
بلی کامل نبیند نه فلک را جز به استهزا
هوش مصنوعی: البته که عاقل نمیتواند شش جنبه (از زندگی یا هستی) را جز به صورت داستان تصور کند و هیچگاه نمیتواند کمال را در فلک (آسمان) جز از طریق تمسخر ببیند.
بمیرد پیش از مردن ببخشاید پس از جستن
که گنجش بر روان رنج است و عزش در نظر عزی
هوش مصنوعی: انسانی که پیش از مرگ از خودگذشتگی و بخشش را تجربه کند، به نوعی مرده است. زیرا گنج حقیقتی که در درون او وجود دارد، به شدت از مشکلات و سختیها رنج میبرد و چهره واقعی آن را در مواجهه با دنیا نمیتوان به راحتی مشاهده کرد.
به سان راد سعدالملک کز نیروی دانایی
همی در زندگانی خویشتن را داند از موتی
هوش مصنوعی: مانند راد سعدالملک، که با نیروی دانایی خود، به خوبی میداند که در زندگیاش چگونه باید عمل کند و از مرگ بیخبر است.
اگر پاید جز از ایزد نخواهد مکنت و رامش
وگر میرد جز از یزدان نخواهد جنت و طوبی
هوش مصنوعی: اگر نعمت و خوشی از جانب خدا نباشد، پایداری نخواهد داشت و اگر کسی بمیرد، جز به خواست خدا به بهشت و درخت طوبی نخواهد رسید.
ولیکن اف به گیتی کاینچنین میری مجرد را
کنون چندیست کش مسلول کرد از گونهگون حمی
هوش مصنوعی: اما افسوس بر حال کسی که اینگونه احساس میکند، حالا چه مدت است که تبدار و بیمار است و از چهرهاش مشخص است.
کسی کاندر بقا هردم فنا را یافتی مدغم
از این بیماریاش دل داد بر ترک جهان فتوی
هوش مصنوعی: کسی که در زندگیاش همیشه فنا و زوال را مشاهده کرده، دلش را به خاطر این بیماری به ترک دنیا واگذار کرده است.
چو اندر فطرت جیحون به خود دیدی خلوص افزون
ز وی پیش از وفاتش خواست مر تاریخ را انشا
هوش مصنوعی: زمانی که در ذات طبیعت جیحون خالصی و ناب را دیدی، پیش از مرگش از تاریخ خواست تا داستانی بنویسد.
مردد در حیات و بر مماتش فکرها کردم
که بر افنای او خوفم بدو زابقای او بُشری
هوش مصنوعی: من در مورد زندگی و مرگ او به تفکر نشستم و از این که او را بر باد فنا ببینم، نگرانم؛ زیرا از سالهای گذشتهاش، او را انسانی شایسته و با ارزش میدانم.
خرد هی زد به من آخر که ای مامور ما آخر
بگو مقرون به لطف حق چه در دنیا چه در عقبی
هوش مصنوعی: خرد به من هشدار میدهد که ای فرستادهی ما، حالا بگو که به همراه رحمت خداوند چه بر ما خواهد گذشت، چه در این دنیا و چه در آخرت.