برگردان به زبان ساده
سزد نمیدهی از کبر جواب سئوال
که بر توظن دهان هم تصوریست محال
هوش مصنوعی: شایسته نیست که به خاطر تکبر، به سوالی پاسخ ندهی، زیرا هر گونه تصور و گمان در این مورد غیرممکن است.
درون جامه تن صافیت بدان ماند
که پر کنند یکی پیرهن زآب زلال
هوش مصنوعی: درون جسم تو مانند این است که پیرهنی از آب زلال پر شود.
چنین که دل برد انگشتهای مخضوبت
بسا سرا که زدستان تو شود پا مال
هوش مصنوعی: این بیت به زیبایی و جذابیت انگشتان شخصی اشاره میکند که دل را میرباید. کسانی که تحت تأثیر این انگشتان قرار دارند، به نوعی دچار عطف و حیرت میشوند، بهطوری که همه چیز را تحت تأثیر قرار میدهد و بهواسطهی آن، احساسات و زیباییهای فراوانی بوجود میآید.
چه مایه خون که بگردن گرفته ای زآن طوق
چه فتنها که بپا کرده ای از آن خلخال
هوش مصنوعی: چه مقدار خون از گردنت گرفتهای و چه شور و شوق و بحرانی به راه انداختهای به خاطر آن زنجیر و خلخال!
سواد طره تو منتهای شام فراق
بیاض گردن تو ابتدای صبح وصال
هوش مصنوعی: سایهی موهای تو همچون تاریکی شب، نشان از جدایی دارد و سفیدی گردن تو، نمایانگر آغاز صبح و وصال است.
تو زهره چهره بهر کشوری که بازآئی
بجان و دل مه و خورشیدت آید استقبال
هوش مصنوعی: تو مانند زهرهای، هر کجا که بروی، جان و دل مردم به شمع و خورشیدی که در چهرهات است، به استقبال تو خواهند آمد.
کمالت ار چه جمالت بود ولیک آن به
که چون وزیر شناسی جمال را بکمال
هوش مصنوعی: اگرچه زیبایی تو کامل است، اما بهتر است که درک کمال را همانند وزیر، بشناسی تا زیباییات را به کمال برسانی.
سپهر مجد و جهان هنر بیان الملک
که ابر بحر دل است و مه فرشته خصال
هوش مصنوعی: آسمان جلال و دنیای هنر زبان ملک، مانند ابری است که دریا را در بر گرفته و ماهی است که ویژگیهای فرشته را دارد.
گه تغزل او مانده باد در چنبر
گه قصیده اش استاده آب در غربال
هوش مصنوعی: گاهی غزل او مانند بادی است که در دایرهای به دام افتاده، و گاهی قصیدهاش مانند آبی است که در غربال نمیتواند باقی بماند.
بیوت نظم ورا احترام بیت حرام
سطور نثر ورا احتشام سحر حلال
هوش مصنوعی: در این بیت، به احترام و ارزش شعر و نظم اشاره شده است. شاعر میگوید که کلام موزون و منظم، یعنی شعر، باید مورد احترام قرار گیرد و به مانند حرام در دین، هیچ گونه بیاحترامی نسبت به آن روا نیست. برعکس، نثر و نوشتههای بیقافیه، مانند سحر میشوند که ملاحظه و احتیاط خاصی برای آنها وجود دارد. بنابراین، شاعر به اهمیت و قداست شعر به ویژه در مقایسه با نثر اشاره میکند.
ای آن بزرگ فلک قدر خرده دان ادیب
که از کمال تو پذرفته بکر نظم جمال
هوش مصنوعی: ای بزرگ آسمان، ارزش اندکی را که ادیبان میدانند، درک کن؛ زیرا آنها زیباییهای کلام تو را از کمال و فضل تو به ارث بردهاند.
بر آن خدیو که رانی زخامه چامه مدح
بچشم خود نگرد کارنامه آمال
هوش مصنوعی: به آن بزرگمردی که تو را از کلامش به خیال و استعداد خود میراند، با چشم خود به کارنامه آرزوهایت نگاه کن.
بر آن امیر که کلکت کشد صریر هجا
بگوش خود شنود بارنامه آجال
هوش مصنوعی: آنگاه که آن فرمانروا برای تو زحمت بکشد، صدای جیرجیر آن را به گوش خود میشنود و نامهای از سرنوشت دریافت میکند.
در آن نبرد کز ارجوزه شاعران آرند
زکشور لمن الملک لشکر افضال
هوش مصنوعی: در آن جنگی که شاعران از سرزمین خود به یاد میآورند، حکومت و لشکر بزرگی از خوبیها و فضیلتها به وجود میآید.
بود دخیل قلاوز و نایره سالار
شود ردیف علمدار و قافیه طبال
هوش مصنوعی: اگر کسی در کارهای سخت و دشوار هوشیار و زبردست باشد، میتواند به عنوان یک استاد و راهنما در گروههای دیگر نیز به خوبی عمل کند و در هر موقعیتی اعتبار و منزلت خود را حفظ کند.
بجسم این ز عروض است جوشن برهان
بفرق آن ز بدیع است خود استدلال
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که پیراهنی که بر تن بدن است، از جنس قدرت و استدلال است، در حالی که سر این پیراهن، نشانی از زیبایی و خلاقیت خود شخص دارد. به عبارت دیگر، نیروی واقعی در وجود انسان نهفته است و زیورهای آن به تفکر و استدلال وی وابسته است.
سپهر خیره که آیا در این سترگ نبرد
که راست اخگر ادبار واختر اقبال
هوش مصنوعی: آیا آسمان در این جنگ بزرگ، درخششی دارد که نشاندهنده مشکلات و سختیها یا نشاندهنده موفقیت و خوشاقبالی است؟
تو ناگهان کشی از اعتزال رخت برون
شوی بکوهه یکران اشعری جوال
هوش مصنوعی: ناگهان تو از دوری و انزوا خارج میشوی و به سوی افق وسیع و روشن حرکت میکنی.
بتارکت کله سروری زپاکی طبع
به پیکرت زره برتری زنغز مقال
هوش مصنوعی: چهرهات به خاطر پاکی و خوبیات، مانند سروری تابناک مینماید و جسم تو با زرهای از ویژگیهای برتر، جلوهگر است.
مبارزت همه گر سیف اسفرنگ بود
نیامده فکند اسپر و بدزدد یال
هوش مصنوعی: اگر مبارزهات مانند شمشیر نیفتاده و به میدان نیامدی، پس نمیتوانی به دیگری آسیب برسانی و یال او را بدزدی.
به پیش عیسی نطق تو حاسدت فاسد
چنانکه در بر آیات مهدوی دجال
هوش مصنوعی: حرفهای تو در پیش عیسی چون حاسدانه و ناپاک است، مانند کسی که در مقابل نشانههای مهدوی دجال قرار میگیرد.
