برگردان به زبان ساده
هر چند چو بحر تلخکامی
این کام تو را بس است جامی
هوش مصنوعی: هرچند که من مانند دریا از تلخی و افسردگی پر هستم، اما همین که تو راضی باشی برای من کافی است.
کز موج معانیات ز سینه
افتاد به ساحل این سفینه
هوش مصنوعی: از امواج معانی تو، این کشتی به ساحل رسیده است و از دل من افتاده است.
فرخندهتر از سفینهٔ نوح
آرام ِ دل و سکینهٔ روح
هوش مصنوعی: سفینهٔ نوح که به عنوان نماد نجات از طوفانها شناخته میشود، به نوعی نشاندهندهٔ خوشبختی و آرامش میباشد. در اینجا بیان میشود که هیچ چیز به اندازهٔ آرامش در دل و سکون روح، خوشیمن و فرخنده نیست. این آرامش درونی ارزشمندتر و خوشایندتر از هر چیزی است.
از جودت طبع هر جوادی
بر جودی جودش ایستادی
هوش مصنوعی: با سخاوت طبیعی تو، هر بخشندهای در برابر سخاوت تو به احترام ایستاده است.
نی نی که ز بحر جود مانده
بر خشک سفینهایست رانده
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که کسی که از دریای generosity و بخشندگی به دور مانده، همچون یک قایق خشکیده و بیحرکت در خشکی است. در واقع، این بیانگر این است که عدم وجود جوانمردی و سخاوت باعث از بین رفتن تنوع و زندگی میشود.
با خشکلبی سفینهآسا
لب تر نکند به هفت دریا
هوش مصنوعی: با دلی بیزبان و بیاحساس، مانند کشتیای که در دریاها حرکت میکند، نمیتواند خود را به آب بزند و احساساتش را ابراز کند.
از لع همت آفتابیست
وز دفتر دولت انتخابیست
هوش مصنوعی: این بیت به ما میگوید که از تلاش و همت، مانند یک آفتاب درخشان است و از میان کتابی که به نام دولت نوشته شده، انتخابی خاص برگزیده شده است. یعنی با تلاش و کوشش، افراد میتوانند به موفقیتهای بزرگی دست یابند و این موفقیتها از یک منبع معتبر و ارزشمند به دست میآید.
نوباوهٔ باغ زندگانی
سرمایهٔ عیش جاودانی
هوش مصنوعی: جوانهای در باغ زندگی، سرمایهای است برای شادی و لذت همیشگی.
افسون فسونگران بابل
افسانهٔ عاشقان بیدل
هوش مصنوعی: سحر و جادوگران بابل، داستانی است از عاشقان بیدل.
خوش قصهای از شکستهحالان
نو نکتهای از زبان لالان
هوش مصنوعی: داستانی زیبا از افرادی که در زندگی دچار مشکلات و شکست شدهاند و نکتهای تازه از کسانی که نمیتوانند صحبت کنند.
مرهمنِهِ داغ دلفگاران
تسکیندهِ درد بیقراران
هوش مصنوعی: دلهای آسیبدیده را با محبت و آرامش تسکین ببخشید تا دردهایشان کمی کاهش یابد.
مشاطهٔ حسن خوبرویان
دلالهٔ طبع مهرجویان
هوش مصنوعی: آرایشگران زیبایی خوبرویان، واسطهای هستند برای عاشقانی که به دنبال محبت و عشق میگردند.
مرغی ز فضای گلشن راز
از گلبن شوق نغمهپرداز
هوش مصنوعی: پرندهای از فضای گلزار، از شوق گلها سرودی خوش را به صدا درآورده است.
بر نغمهٔ او سماع جانها
در جنبش ازو همه روانها
هوش مصنوعی: صدا و نغمهٔ او باعث حرکت و جنبش جانها میشود و همهٔ روحها در تأثیر او به حرکت درمیآیند.
بازار پریرخان ازو تیز
آه دل عاشقان سحرخیز
هوش مصنوعی: بازار زیباییها و دلربایان پر است، و دل عاشقان که در سحرگاهان بیدارند، به شدت میتپد و آزرده است.
بینی ز لطیفههای کارش
خاصیت موسم بهارش
هوش مصنوعی: اگر دقت کنی، می بینی که لطافت و زیبایی کار او به فصل بهار شباهت دارد و سرشار از خاصیت و جذابیت است.
گل را به نشاط خنده آرد
از دیدهٔ ابر اشک بارد
هوش مصنوعی: گل با خنده و نشاط، از چشمان ابر که اشک میبارد، شاداب و سرحال میشود.
سِحریست نتیجهٔ سَحَرها
بحریست خزینهٔ گهرها
هوش مصنوعی: سحرگاهی زیبا و دلنشین است که دلها را متوجه جواهرات و زیباییهای درون میکند و مانند دریایی پر از گنجینهها و ارزشهاست.
شیرین شکریست نو رسیده
از نیشکر قلم چکیده
هوش مصنوعی: شیرین مانند شکر تازهای است که از نیشکر گرفته شده و به زیبایی در قالب کلمات جاری شده است.
زین قندِ چکیده نیمقطره
وز شکر ناب صد قمطره
هوش مصنوعی: از این قندِ چکیده، حتی یک قطرهاش به اندازهی صد قطره از شکر ناب ارزش دارد.
کو مرغ شکر شکن نظامی
کش دارم ازین شکر گرامی
هوش مصنوعی: پرندهای شیرینصدا و زیبا دارم که مانند شکر شیرین و باارزش است.
جلاب خورد ز رشح این جام
شیرین سازد ازین شکر کام
هوش مصنوعی: با نوشیدن این جام شیرین، عشق و لذت را از این شکرین، به دست میآورد.
صد بحرش اگر ذخیره باشد
آب در خانه تیره باشد
هوش مصنوعی: اگرچه انبوهی از ثروت و دارایی در دست داشته باشیم، اما اگر در دل یا در زندگی شخصیامان غم و تاریکی وجود داشته باشد، آن ثروت هیچ ارزشی نخواهد داشت.
با کوزه کهنه از زر ناب
تشنه ز سفال نو خورد آب
هوش مصنوعی: با کوزهای قدیمی و کهنه، از آب زلال و خالص استفاده کن و تشنگیات را با آن رفع کن، حتی اگر ظرف جدید و زیباتری در دسترس باشد.
کو خسرو تختگاه دلی
آن لطف طبیعتش جبلی
هوش مصنوعی: این بیت به زیبایی و جذابیت شخصی اشاره دارد که برای دلها مانند پادشاهی است. او به خاطر ویژگیهای طبیعیاش جایگاه ویژهای دارد و مانند کوهی بزرگ و بلند است.
تا تحفه تخت و تاجم آرد
وز کشور خود خراجم آرد
هوش مصنوعی: در انتظارم که هدیهای از تخت و تاج به من آورد و از سرزمین خودم نیز چیزی برایم بیاورد.
از گنج ضمیر نکته انگیز
بر گفتهٔ من کند گهر ریز
هوش مصنوعی: از عمق اندیشه و احساساتم نکات جذاب و ارزشمندی به زبان میآورم که مانند جواهراتی میدرخشند.
سبحان الله این چه سوداست
وز دایه طبعم این چه غوغاست!
هوش مصنوعی: خداوندا، این چه حالت عجیبی است و از دایه طبیعت من، این چه شور و هیاهویی ایجاد شده است!
من کیستم و ز من که گوید؟!
زین نوع سخن، سخن که گوید
هوش مصنوعی: من کیستم و چه کسی درباره من صحبت میکند؟ در اینگونه مباحث، چه کسی میتواند سخن بگوید؟
رسمیست که خلق قدر کالا
از پایهٔ وی نهند بالا
هوش مصنوعی: این عبارت به این معناست که مردم براساس کیفیت و ارزش اصلی یک کالا، آن را ارزیابی و تعیین قیمت میکنند. یعنی در واقع کیفیت و ویژگیهای بنیادی یک چیز هستند که به آن اعتبار و ارزش میبخشند.
خرمهرهفروش میزند بانگ
فیروزه دو صد عدد به یک دانگ
هوش مصنوعی: فروشنده مهرههای زیبا و گرانقیمت، با صدای بلند اقدام به تبلیغ محصولاتش میکند و هر مهره را با قیمت معقولی عرضه میکند، به طوری که مشتریان به راحتی تمایل به خرید پیدا میکنند.
فیروزه نهد سفال را نام
تا میل کند طبیعت عام
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که فیروزه، نامی زیبا و دلنشین است که مانند سفالی بر روی چیزهای دیگر قرار میگیرد و این باعث میشود که طبیعت به سمت آن جذب شود. در واقع، زیبایی و جاذبه برخی چیزها باعث میشود که دیگران به آنها توجه کنند و تمایل به داشتن آنها پیدا کنند.
من نیز سفالریزهای چند
کردم با هم به حیله پیوند
هوش مصنوعی: من هم چند تکه سفال جمع کردهام و با ترفندی آنها را به هم وصل کردهام.
گشتم به سفال خود خروشان
بر قاعدهٔ گهرفروشان
هوش مصنوعی: من به دنبال زیبایی و ارزشهای عالی زندگی هستم و در تلاش برای نشان دادن ارزشهای واقعی هستم.
هر کس که خرد به قول شاباش
پاداش جزای خیر باداش
هوش مصنوعی: هر کسی که با عقل و درایت عمل کند، در نهایت پاداش خوبی دریافت خواهد کرد.
گرچه نه سخن بلندم افتد
از هر سخن آن پسندم افتد
هوش مصنوعی: هرچند که من سخن بلندی نمیگویم، اما هر آنچه را که بپسندم، برایم خوشایند است.
میل زاغان به بچه خویش
از بچه طوطیان بود بیش
هوش مصنوعی: علاقه و محبت زاغها به جوجههایشان بیشتر از محبت طوطیها به جوجههایشان است.
شعری که ز خاطر خردمند
زاید به مثل بود چو فرزند
هوش مصنوعی: شعرهایی که از فکر و اندیشه یک انسان عاقل و خردمند سرچشمه میگیرند، به مانند فرزندی هستند که از او به دنیا آمده است.
فرزند به صورت ار چه زشت است
در چشم پدر نکو سرشت است
هوش مصنوعی: هر چند که فرزند ممکن است از نظر ظاهری برای دیگران نازیبا باشد، اما در نظر پدر او ویژگیهای خوب و نیکی دارد.
ای ساخته تیز خامه را نوک
زان کرده عروس طبع را دوک
هوش مصنوعی: ای کسی که با قلم تیز و هنرمندانه، عروس نازک خیال را چون دوکی زیبا آفریدهای.
میکن زان نوک خوشنویسی
زان دوک ز مشک رشته ریسی
هوش مصنوعی: از آن نوک زیبا و خوشنویسی، مانند دوکی که از مشکی رشته میبافد، هنری میآفرینی.
می زن رقمی به لوح انصاف
دراعه عیبپوش میباف
هوش مصنوعی: نقش و نگاری بر لوح برابری بزن و با توانمندی خود، عیوب را بپوشان.
چون شعر نکو بود خط نیک
باشد مدد نکوییش لیک
هوش مصنوعی: وقتی شعر زیبا و خوب نوشته شود، خط و نوشته آن هم زیبا و خوشخوان خواهد بود. بنابراین، زیبایی محتوا به خودی خود به زیبایی شکل و ظاهر آن نیز کمک میکند.
گردد ز لباس خط ناخوب
در دیده عیبجویی معیوب
هوش مصنوعی: اگر کسی لباس ناپسند و زشت بر تن داشته باشد، در چشم دیگران عیبجویی کرده و نقصهایی را میبینند که ممکن است خودشان هم معیوب باشند.
گر مینشوی نکویی افزای
کم زن پی عیبناکیش رای
هوش مصنوعی: اگر در کار نیکی که انجام میدهی نقصان و عیب ببینی، نباید به خاطر آن از تلاش و کوشش بازمانی.
بیهوده مسای خامهٔ خویش
آلوده مساز نامهٔ خویش
هوش مصنوعی: بیهوده خود را درگیر مسائل نکن و در نوشتههایت بیهوده وقت صرف نکن.
حرفی که به خط بد نویسی
در وی همه عیب خود نویسی
هوش مصنوعی: اگر حرفی را با خط ناملایم بنویسی، تمام نقصها و اشکالات خود را نمایان میکند.
گر عیب مرا کنی شماری
معیوبی خود بپوش باری
هوش مصنوعی: اگر عیبهای من را بشماری، خودت هم عیوبی داری که باید پنهان کنی.
در خوبی خط اگر نکوشی
از بهر خدا ز تیز هوشی
هوش مصنوعی: اگر در نوشتن خوب تلاش نکنی و فقط به خاطر خدا سعی نداشته باشی، نتایج خوب و زیرکی نخواهی داشت.
حرفی که نهی به راستی نه
کز هر هنریست راستی به
هوش مصنوعی: حرفی که به راستی بیان شده و از هر نوع هنری خالی نیست، نباید نادیده گرفته شود.
وان دم که نویسیاش سراسر
با نسخهٔ راست کن برابر
هوش مصنوعی: آن لحظهای که نوشتهات به طور کامل با اصل و نسخه درست مطابقت دارد، باید آن را به درستی ارائه دهی.
چون خود کردی فساد از آغاز
اصلاح به دیگران مینداز
هوش مصنوعی: اگر خودت از ابتدا خرابکاری کردهای، بهتر است دیگران را سرزنش نکنی و تقصیرها را به گردن آنها نیندازی.
آب دهنت ز طبع بیباک
چون افکندی بپوشش از خاک
هوش مصنوعی: آب دهانت را بیپروا و به آسانی بر زمین میریزی، پس آن را با خاک میپوشانی.
کوتاهی این بلند بنیاد
در هشتصد و نه فتاد و هشتاد
هوش مصنوعی: این عبارت به این معناست که یک ساختار یا بنای بزرگ و مهم به دلایلی در دورهای مشخص دچار نقص یا ضعفی شده است، و در اینجا به سال 809 اشاره شده که با تاثیری منفی بر آن بنیاد همراه بوده است.
ورتو به شمار آن بری دست
باشد سه هزار و هشتصد و شصت
هوش مصنوعی: اگر به شماری از آنها توجه کنی، میبینی که تعداد آنها سه هزار و هشتصد و شصت است.
شد عرض ز طبع فکرتاندیش
در طول چهار مه کمابیش
هوش مصنوعی: فکر و ذهنم در این مدت چهار ماه به طور پیوسته فعالیت کرده و دچار تحولات و تغییراتی شده است.
در یک دو سه ساعتی ز هر روز
شد طبع بر این مراد فیروز
هوش مصنوعی: در یک یا دو ساعت از هر روز، روح و ذهن من به این هدف خوشحالکننده دست پیدا میکند.
گر ساعتها فراهم آیند
بر یک دو سه هفته کی فزایند؟
هوش مصنوعی: اگر ساعتها به هم جمع شوند، آیا میتوانند بر یک یا دو هفته بیفزایند؟
هر چند که قدر این تهیدست
زین نظم شکسته بسته بشکست
هوش مصنوعی: این شخص، هرچند که در دنیا و از نظر مادی چیز زیادی ندارد و به نظر بیارزش میآید، اما معنای عمیق و زیبایی در کارهایش وجود دارد که فراتر از سطح ظاهری است.
زو حقه چرخ درج در باد
ز آوازه او زمانه پر باد
هوش مصنوعی: از ترفند و بازیهای روزگار در دنیای بیثبات، نام و آوازهاش در همهجا پیچیده است.
پاکان به نیاز صبحگاهان
آمرزشم از خدای خواهان
هوش مصنوعی: نیکان و پاکان در ساعات صبح به درگاه خداوند دعا میکنند و از او طلب آمرزش و بخشش مینمایند.