برگردان به زبان ساده
با که از بسمله ست حرف نخست
بر بواقی ازان ترفع جست
هوش مصنوعی: هر چه در ابتدا شروع می‌شود، به واسطه نام خدا به واقعیت‌های عمیق‌تری می‌رسد و از آنچه که در سطح ظاهر به نظر می‌رسد، فراتر می‌رود.
که ز رفعت گذشت و خفض گزید
به چنین رفعتی ز خفض رسید
هوش مصنوعی: کسی که از اوج و ارتفاع گذر کرد و به پایین‌تر رفت، به این اوج و بلندی از پایین دست یافت.
به تواضع چو ساخت خود را پست
حق گرفتش بدان ترفع دست
هوش مصنوعی: به خاطر تواضع و فروتنی‌اش، خود را کوچک و پست کرد و به همین دلیل خداوند او را به مقام والا و ترقی رساند.
پست شو پست تا بلند شوی
بهره بفکن که بهره مند شوی
هوش مصنوعی: اگر خود را فروتن کنی و از خودخواهی دست برداری، به مرتبه بالاتری خواهی رسید. در واقع، اگر از دنیا و خواسته‌های آن کاسته و به جای آن بر محتوا و مفید بودن تمرکز کنی، واقعاً بهره‌مند خواهی شد.
دانه اول فتاد پست به خاک
تا ازان سر کشید بر افلاک
هوش مصنوعی: دانه ابتدا در زمین افتاد تا از آن، گیاهی سر برآورد و به آسمان رسید.
چون خود از جیب کسر بر زد سر
آن صفت شد به جار او منجر
هوش مصنوعی: وقتی خود شخص از نقصان و کمبود خود آگاه شد، به تدریج به وصف و ویژگی‌های او پاسخ گفته شد و به عموم مردم معرفی گردید.
زانکه مجرور خویش را جار است
خو گرفتن ز جار ناچار است
هوش مصنوعی: چون کسی به حال و وضعیت خود عادت کند، دیگر تغییر و تحول در آن حال برایش دشوار می‌شود.
هر که دارد ز خصلتی مایه
اثر آن رسد به همسایه
هوش مصنوعی: هر کس ویژگی خاصی داشته باشد، نشان آن در رفتار و ارتباطاتش با دیگران نمایان می‌شود.
کرد گویی بدین حیث اشعار
آن که الجار گفت ثم الدار
هوش مصنوعی: به نظر می‌رسد که شاعر در اینجا به تأثیر و اهمیت همسایه‌ها اشاره می‌کند و به ما یادآوری می‌کند که ارتباطات اجتماعی و همسایگی نیز به اندازه خانه و مکان زندگی اهمیت دارد. به عبارت دیگر، ارزش واقعی زندگی ما تنها در مکان فیزیکی نیست، بلکه در افرادی که در کنار ما هستند و روابطی که با آنها داریم نیز نهفته است.
فقر خواهی به اهل فقر نشین
همنشینی به اهل فقر گزین
هوش مصنوعی: اگر در زندگی به فقر و نیاز دچار شده‌ای، بهتر است که با کسانی که در چنین وضعیتی هستند، همنشینی کنی و از آنها یاد بگیری.
تا کنی کسب ازان فریق اثری
گرچه زان کسب نبودت خبری
هوش مصنوعی: اگر می‌خواهی از آن گروه اثر و تاثیر بگیری، حتی اگر از آن کسب و کار اطلاع کافی نداشته باشی.
طبع دزدد ز یار بهتر خوی
نافه گیرد ز مشک اذفر بوی
هوش مصنوعی: روح و احساس من از محبت یار می‌دزدد و این حس به من کمک می‌کند که مانند گلی خوشبو با عطر مشک، به زیبایی و خوشبویی جلب توجه کنم.
عامل اندر حروف بسمله نیست
غیر «بی » از حروف عامله نیست
هوش مصنوعی: در حروف "بسم الله" تنها حرف "بی" عامل است و هیچ حرف دیگری برای فعل کردن وجود ندارد.
از عمل نیست یک نفس خالی
از عمل یافت منصب عالی
هوش مصنوعی: هیچ کسی نمی‌تواند در یک لحظه از عمل و تلاش خود دست بکشد و به مقام والایی دست یابد.
درجات رفیع در دو سرا
مبتنی بر عمل فتاد تو را
هوش مصنوعی: درجه‌های بالا در دنیا و آخرت بستگی به اعمال تو دارد.
رو ز قرآن الیه یصعد خوان
کش بود تا به یرفعه میدان
هوش مصنوعی: در این بیت به این نکته اشاره شده که علم و عمل انسان به سوی علو و بلندای معنوی صعود می‌کند و در مسیر این صعود، خواندن قرآن و درک معانی آن نقش مهمی دارد. به طور کلی، انسان با تکیه بر قرآن می‌تواند به مراحل بالاتر و درجات ارجمندتری از فضیلت و کمال دست یابد.
تا بدانی که طیب از کلمات
یعنی ارواح ناجی از ظلمات
هوش مصنوعی: برای اینکه بدانی بهترین و پاک‌ترین واژگان همانند روح‌هایی هستند که از تاریکی‌ها نجات می‌دهند.
چون به اوج بقا کنند صعود
جز به قدر عمل نخواهد بود
هوش مصنوعی: وقتی به اوج و بقا دست پیدا می‌کنیم، فقط به اندازه کارها و تلاش‌هایی که انجام داده‌ایم، به موفقیت خواهیم رسید.
«بی » که بنشست در مقام «الف »
چون خلیفه به جای مستخلف
هوش مصنوعی: وقتی که حرف «بی» بر جای حرف «الف» نشسته و مانند خلیفه‌ای عمل می‌کند که به جای کسی دیگر نشسته است، به نوعی نشان‌دهنده تغییر نقش و جایگاه در یک موقعیت خاص است.
آنچه مستخلف از ترفع شان
داشت بنمود در خلیفه عیان
هوش مصنوعی: آنچه که باعث دوری و افت شخصیت او شده بود، در رفتار خلیفه به وضوح نمایان شده است.
طول قد الف ازین معنی
می نماید کنون ز صورت «بی »
هوش مصنوعی: طول قد الف به دلیل مفهومش، اکنون از شکل «بی» مشخص می‌شود.
ور نه «بی » در مواضع دیگر
منخفض بود و نافراخته سر
هوش مصنوعی: اگر «بی» در جاهای دیگر به کار می‌رفت، مرتبه‌اش پایین‌تر و ناپخته‌تر به نظر می‌رسید.
پادشاهان خلیفگان حق اند
در خلافت همه بر این نسق اند
هوش مصنوعی: سلاطین و پادشاهان، نمایندگان واقعی خداوند بر روی زمین هستند و همه آنها به همین شیوه به حکومت می‌پردازند.
هر چه دارند اتصاف بدو
ز اقتدار و نفاذ امر علو
هوش مصنوعی: هر چه دارند، به خاطر توانایی و قدرتش به او نسبت داده می‌شود.
وصف های حق است عز و جل
گشته ظاهر ولی به قدر محل
هوش مصنوعی: وصف‌های خداوند به اندازه‌ی ظرفیت و درک انسان‌ها آشکار شده است.
