برگردان به زبان ساده
وز آن روی لشکر چو آمد به چین
یکایک نهادند سر بر زمین
هوش مصنوعی: وقتی لشکر به چین رسید، هر یک از سربازان سر خود را به احترام بر زمین گذاشتند.
که شاها ز دوزخ یکی دیو رست
بیامد همه سروران را بکشت
هوش مصنوعی: در زمانی که شاه از دوزخ یکی دیو سر برآورد و همه سروران را به قتل رساند.
هر آن کس که از ما مر او را بدید
دلش بیگمانی ز تن برپرید
هوش مصنوعی: هر کسی که از ما دور شود، بیتردید دلش از جدایی به شدت ناراحت و پریشان میشود.
که رویش یکی هول بُد جانگزای
ز بیمش همی سست شد دست و پای
هوش مصنوعی: صورت آن چنان ترسناکی داشت که از بیم آن، جان انسان به شدت به لرزه افتاد و دست و پای او بیقرار شد.
نه شمشیر برّان بر او کرد کار
نه تیر و نه زوبین زهرآبدار
هوش مصنوعی: نه شمشیر تیز بر او تاثیر گذاشت و نه تیر و نیزهای که زهر داشته باشد.
ز گفتارشان شاه چین شد دژم
برآمد همه شهر و برزن به هم
هوش مصنوعی: از سخنان آنان، شاه به شدت ناراحت و اندوهگین شد و این احساس در تمام شهر و کوچهها سایه انداخت.
خروش آمد از کوی، وز بارگاه
به درگاه شاه آمد از چین سپاه
هوش مصنوعی: صدا و هیاهو از طرف شهر شنیده میشود و از دربار، سپاهیان چین به سمت درگاه پادشاه حرکت میکنند.
بپرسیدشان خسرو سرکشان
که این دیو دوزخ چه دارد نشان؟
هوش مصنوعی: از آنها پرسید خسرو حاکم ستمگران که این دیو دوزخ چه نشانهای دارد؟
چنین گفت گوینده را دیو زوش
همانا که از پیل بستد دو گوش
هوش مصنوعی: دیو به گوینده گفت که کسی که از قدرت و قدرت نمایی صرفاً با تکیه بر ظاهر و زور پیروز میشود، در حقیقت چیزی را از دست داده است.
بگسترد بر روی پهن و دراز
لبانش هیون داد و دندان گراز
هوش مصنوعی: لبان او مانند پردهای بزرگ و کشیده است و دندانهایش شبیه دندانهای حیوانات درنده میباشد.
دو دندان پیشین چو دندان پیل
رخان تیره و دیدگان همچو نیل
هوش مصنوعی: دو دندان جلو مانند دندانهای فیل و چشمها به رنگ نیل هستند.
بدو تاخت نیواسب مانند کوه
ندیدندش دیگر به پیش گروه
هوش مصنوعی: به او شتابان گفتند که مانند کوه کسی او را دیگر نمیبیند و به جلو نمیرود.
از ایشان چو بشنید سالار چین
ز تخت اندر آمد نگون بر زمین
هوش مصنوعی: زمانی که سالار چین از آنها شنید، از تخت پایین آمد و به زمین افتاد.
به بر جامهٔ خسروی چاک زد
ز سر تاج بگرفت و بر خاک زد
هوش مصنوعی: او جامهی پادشاهی را پاره کرد، تاج را از سر برداشت و بر زمین افکند.
بگسترد خاکستر و برنشست
همی زد ز دردش به سر بر دو دست
هوش مصنوعی: او خاکستر را گستراند و بر آن نشسته بود، از شدت درد سر خود را با دو دست میزد.
غریوان و زاریکنان روز و شب
همی بود یک هفته بسته دو لب
هوش مصنوعی: کسی در روز و شب با اندوه و ناله زندگی میکند و به مدت یک هفته زبانش را بسته نگهداشته است.
خروش زنان شبستان شاه
جهان کرد گریان ز ماهی به ماه
هوش مصنوعی: در شبستانی که شاه به خواب رفته، صدای ناله و گریهای بلند شد، گویی که کسی از درد و اندوه به ماه شکایت میکند.
به فندق گل سرخ کرده فگار
ز شنگرف بر عاج کرده نگار
هوش مصنوعی: در این بیت، تصویری از زیبایی و جذابیت شخصی به تصویر کشیده شده است. فندق و گل سرخ نمادهایی از زیبایی و نازکی هستند، در حالی که شنگرف و عاج به جنبههای ظریف و گرانبهاء آن زیبایی اشاره دارند. به ظاهر میرسد که تصویر شخصی بهطور شگفتانگیزی زیبا و دلربا است، مانند گل و فندق که با دقت و هنرمندی تزئین شدهاند. این تصویر احساس خفگی و فریبندگی را در مخاطب به وجود میآورد.
فگنده همه شاخ سنبل ز پای
گرفته همه مشک تبّت سرای
هوش مصنوعی: تمام شاخههای سنبل درختان بر زمین افتاده و بوی خوش مشک تمام فضا را پر کرده است.
ز نرگس رسیده صدف را ستم
ز مرجان کشیده به لؤلؤ بقم
هوش مصنوعی: از زیبایی گل نرگس، صدف تحت فشار قرار گرفته و مرجان به سوی مروارید حرکت کرده است.
کشیده در ایوان و درگاه شاه
پرستنده طوقی ز قیر سیاه
هوش مصنوعی: در ایوان و دروازهٔ پادشاه، کسی که عبادت کننده است، طوقی از قیر سیاه به گردن دارد.
به دنبال و گیسو کدام اسب بود؟
که سوگ سرافراز نیواسب بود
هوش مصنوعی: سوالی در مورد جستجوی زیبايي و جذابیت میشود، که به نوعی اشاره به تلاش برای یافتن عشق یا زیبایی دارد. درواقع، شاعر در این بیت به دنبال زیبایی خاصی در زندگی است که میتواند حس و حال سرافرازی و نشاط را به او بدهد.
خیالی شد از درد او شاه چین
نیاسود و ننهاد سر بر زمین
هوش مصنوعی: در اثر درد او، شاه چین به آرامش نرسید و سرش را بر زمین نگذاشت.
همانا چنین است درد جگر
جگر کرد دانند، نام پسر
هوش مصنوعی: درد عمیق دل به خوبی احساس میشود و این احساس نام پسر را در ذهن تداعی میکند.
همی درد بر دل گذارد همی
جهان رنجها را سر آرد همی
هوش مصنوعی: دردها به دل آدمی فشار میآورد و جهان پر از رنجها را از سر میگذراند.
مگر درد فرزند هرک آزمود
خنک آن که فرزندش از بُن نبود
هوش مصنوعی: تجربه و رنجی که والدین از بزرگ کردن فرزند خود میکشند، نشان میدهد که داشتن فرزند برای آنها دشوار است. اما کسی که فرزندی ندارد، از این سختیها و دردها به دور است و وضعیت او بهتر و آرامتر است.
