برگردان به زبان ساده
همی ستیزه برد زلف یار با شمشاد
شگفت نیست گر از وی همیشه باشم شاد
هوش مصنوعی: دردسرهای زیبایی و جذابیت زلف یار مانند شمشاد، چیز عجیبی نیست. اگر همیشه از او خوشحال باشم، طبیعی است که دچار چنین چالشهایی شوم.
گهی بپیچد و بستر بسیجد از دیبا
گهی بتازد و زنجیر سازد از شمشاد
هوش مصنوعی: گاهی لباسش را به زیبایی میپیچاند و گاهی با ناز و دلبری، مانند شمشاد، آزادی به خود میدهد.
ز قیر بر گل خندان هزار سلسله بست
ز مشگ بر مه تابان هزار نافه گشاد
هوش مصنوعی: از قیر بر روی گل خندان هزار رشتهای گردن بسته شد و از مشکی که بر ماه تابان میریخت هزار نافه (عطر) به وجود آمد.
گره گشاید از او باد و مشگ بارد ماه
زره نماید از او ماه و مشگ ساید باد
هوش مصنوعی: باد نقش بافتهای را باز میکند و عطر خوش مشک میبارد، در حالی که نور ماه به مانند زرهای درخشان از او نمایان میشود و مشگ در کنار باد حرکت میکند.
خجسته بر دل چون عشق و تیره چون هجران
عزیز بر دل چون داد و خوار چون بیداد
هوش مصنوعی: عشق با دل خوشایند و دلپذیر است، اما جدایی تاریک و غمانگیز. محبت به دل بها میدهد و برعکس، ظلم و بیعدالتی انسان را خوار و ناچیز میکند.
نه رنج رنج نمای و نه جور جور فزای
نه کفر کفر نشان و نه سحر سحر نهاد
هوش مصنوعی: نه به خودت سختی بده و نه به دیگران آزار برسان، نه به بیایمانی رفتار کن و نه به جادوگری رو بیاور.
درست گوئی او را صبا بنفشه سپرد
درست گوئی او را نسیم غالیه داد
هوش مصنوعی: تو حقیقت را به درستی بیان میکنی و مانند صبا، بادی که خوشبوست، او را در اختیار گرفتی و به او عطر و بوی خوش بخشیدی.
چو دید چین وی آن چین خود فرامش کرد
چو دید بوی وی این بوی خود ببرد از یاد
هوش مصنوعی: وقتی چین را دید، فراموش کرد که خودش نیز چینی دارد. و وقتی بوی او را حس کرد، تمام بوی خودش از یادش رفت.
اگر شکست مرا از غم او چگونه شکست
و گر فکند مرا در بد او چگونه فتاد
هوش مصنوعی: اگر غم او باعث شکست من شود، پس چطور او خودش شکست میخورد؟ و اگر او مشکلاتی برای من به وجود آورد، چطور آن مشکلات به او آسیب نمیزند؟
زمانه گوئی آن را بخون من بگرفت
دوتاش کرد و بدو بر ز مشگ بند نهاد
هوش مصنوعی: زمانه میگوید که او آن را بخواند و من دو چیز را گرفتم و بر او از مشک بستم.
ترا همیشه نشانی دهد برنگ و ببوی
ز روز دشمن استاد و از خوی استاد
هوش مصنوعی: تو همیشه به یاد میآوری که در روز دشوار خود را با رنگ و بوی استاد شناسایی کنی و از ویژگیهای او الهام بگیری.
سر مهان و چراغ جهان ابوالیسر آن
که افتخار تبار است و اختیار نژاد
هوش مصنوعی: این بیت به تمجید از شخصیتی برجسته و باافتخار اشاره دارد که هم از نظر نسب و تبار و هم از لحاظ انتخاب و اختیار جایگاهی ویژه دارد. او همانند ستارهای در آسمان است که نور و روشنی به جهان میبخشد و در میان دیگران متمایز است.
چنو کریم کریمی ندید و مردی مرد
چنو رحیم رحیمی ندید و رادی راد
هوش مصنوعی: هیچ کس مانند کرم، کریم را نمیبیند و هیچ مردی مثل مردان را نخواهد دید، همچنین هیچ رحیمی مثل رحیم را نخواهد دید و هیچ رادیای هم مانند راد را نخواهد شناخت.
بجود گرد برآورد کفش از دینار
بزخم دود برآورد تیغش از پولاد
هوش مصنوعی: به دلیل وجود طلا، کفشهایی به وجود آمدند و از جنس پولاد، تیغی ساخته شد که اثر دود را بر میگرداند.
اگر بکینش بسنگ اندرون کنند نگار
وگر نهبند بمهرش بر آب بر بنیاد
هوش مصنوعی: اگر او را با سنگ بزنند، در درون او را به سنگ دلی تبدیل میکنند و اگر با مهرش بر آب گلابی بزنند، بر اساس محبتش میسازند.
یکی نماند چندانکه بنگریش تمام
یکی بماند تا روز رستخیز آباد
هوش مصنوعی: هیچکس نیست که بتوانی او را به طور کامل ببینی و بشناسی. تنها یک نفر باقی میماند که تا روز قیامت زنده و پایدار خواهد بود.
بر آن هوا که چنو آورد هزار فری
بر آن زمین که چنو پرورد هزار آباد
هوش مصنوعی: بیش از هزار آرزو و خواسته در دل دارم برای آن سرزمین که هزاران نعمت و آبادانی در آن وجود دارد.
ایا ز تیغ تو ترسیده میر در کشمیر
و یاز کلک تو گسترده داد در بغداد
هوش مصنوعی: آیا سردار در کشمیر از شمشیر تو میترسد و صدای شکایت از ظلم تو در بغداد بلند شده است؟
هر آنکه پیش تو هنگام جود دست کشید
هر آنکه پیش تو هنگام جنگ پای نهاد
هوش مصنوعی: هر کسی که در زمان بخشش تو، دست از خواستهاش برداشت و در زمان جنگ، پا به میدان گذاشت، باید بداند که در هر دو حالت، ارزش و احترام ویژهای دارد.
نشاط آن بفزودی بکف ابر نشان
روان این بربودی بتیغ برق نهاد
هوش مصنوعی: خوشحالی و نشاط آن افزایش یافت، در حالی که ابرها نشان از شادی و آرامش داشتند. اما ناگهان با یک ضربه برق، این خوشی از بین رفت.
بکهتر تو همیشه حسد برد مهتر
ببنده تو همیشه حسد برد آزاد
هوش مصنوعی: دوست عزیز، بهتر است همیشه به موفقیتهای دیگران حسد نبرید، چرا که حسد ورزیدن بر آزادی و خوشبختی شما تأثیر منفی خواهد داشت.
بفر نام تو بیرون دمد در آذر و دی
ز روی نقره و پولاد سوسن آزاد
هوش مصنوعی: نام تو همچون بویی خوش در فصلهای سرد سال، آذر و دی، انتشار پیدا میکند و از میان نقره و پولاد، زیبایی خود را به رخ میکشد.
تو مونس همه خلقی و چرخ مونس تست
همیشه چونین باش و همیشه چونین باد
هوش مصنوعی: تو همیشه همراه و همنفس همه انسانها هستی و در دنیای هستی همواره چنین باش و همیشه چنین بمان.
ز کف راد تو گویند گاه رادی وصف
ز تیغ تیز تو گیرند گاه مردی یاد
هوش مصنوعی: گاهی درباره تو میگویند که شجاعت و راد بودن را از دست دادهای و گاهی نیز در مورد شخصیت و مردانگیات یاد میکنند که با تیزی و قدرت عمل تو ارتباط دارد.
نخواست چون تو ز دشمن بگاه مردی کین
نداد چون تو درم را بگاه رادی راد
هوش مصنوعی: کسی که مانند تو در برابر دشمن از خود شجاعت نشان نداد و برای من ارزش قائل نشد، مورد احترام من نخواهد بود.
ز جود کف تو آنان غنی شوند همه
که فرق هفت ندانند کردن از هفتاد
هوش مصنوعی: از بخشش تو همه غنیمت میبرند و بینیاز میشوند، حتی کسانی که قدرت تمایز بین هفت چیز را ندارند، از هفتاد چیز بهرهمند میشوند.
زره ز تیغ تو خواهد ز خصم بر زنهار
درم ز دست تو خواهد ببد ره بر فریاد
هوش مصنوعی: زره و محافظت بر تن توست که در برابر دشمنان به کار میآید، و در این شرایط، از تو درخواست میشود که دست به کار شوی و راهی برای نجات بیابی.
همیشه تا ز پی مهر در بود آبان
همیشه تا ز پی تیر در بود مرداد
هوش مصنوعی: در هر زمانی که باران پاییز شروع میشود، تابستان با گرمای خود به پایان میرسد.
موافقان ترا باد نعمت پرویز
مخالفان ترا باد محنت فریاد
هوش مصنوعی: کسانی که در کنار تو هستند و از تو حمایت میکنند، خوشبختی و نعمتهای زیادی برایشان بیافتد. اما آنهایی که با تو مخالفاند، دچار دردسر و مشکلات شوند.
