برگردان به زبان ساده
الا تدارک ماه صیام بایدکرد
خلاف عادت شرب مدام باید کرد
هوش مصنوعی: باید در ماه رمضان جبران کنیم و خلاف عادت همیشگی که نوشیدن مداوم است، عمل کنیم.
به مصلحت دو سه روزی نماز باید کرد
ز می قعود و به تقوی قیام بایدکرد
هوش مصنوعی: برای مدتی کوتاه، بهتر است به نماز و عبادت بپردازیم و از شراب و خوشگذرانی پرهیز کنیم. در این مدت، باید با تقوا و اراده قوی به انجام وظایف خود ادامه دهیم.
ز بانگ زیر و بم مقریان بد آواز
به خویش عیش شبانگه حرام باید کرد
هوش مصنوعی: صدای ناهنجار و ناپسند مقریها به قدری آزاردهنده است که باید شبها را به جشن و سرور نگذرانیم.
ز بهر حفظ سلامت جز این علاجی نیست
که گوش هوش به وعظ امام باید کرد
هوش مصنوعی: برای حفظ سلامت، تنها راه این است که به نصایح و وعظهای امام گوش دهیم و توجه کنیم.
امام را چو به منبر درآید از در وعظ
لقب خلیفه خیرالانام باید کرد
هوش مصنوعی: زمانی که امام بر روی منبر میرود، باید او را با عنوان "خلیفه بهترین انسانها" خطاب کرد.
ز می کشان به صراحت گریز باید جست
به زاهدان به ضرورت سلام بایدکرد
هوش مصنوعی: برای فرار از مینوشیها، باید به راستگویی رو آورد و در مقابل برزگان دین باید با احترام سلام کرد.
هزار مفسده خیزد ز ازدحام عوام
به زهد چارهٔ این ازدحام باید کرد
هوش مصنوعی: ازدحام مردم عادی میتواند باعث بروز بسیاری از مشکلات و چالشها شود، بنابراین برای رفع این مشکلات، باید تدبیری اندیشید.
به نزد مفتی در هرکجا که بنشیند
ستاده دست به کش احترام باید کرد
هوش مصنوعی: هر جا که مفتی نشسته باشد، باید با احترام به او سلام کنیم و دست به سینه بایستیم.
به هرچهگوید تسلیم صرف باید بود
به هرچه خواند تصدیق تام بایدکرد
هوش مصنوعی: انسان باید به هر چیزی که گفته میشود تسلیم باشد و هر چیزی را که به او میخوانند با کمال تأیید بپذیرد.
خوش آمدی که به بهتر خواص کس نکند
کنون ز بیم به کمتر عوام باید کرد
هوش مصنوعی: خوش آمدی! حالا که آمدهای، دیگر نمیتوانیم به خواص خوب تو به اندازه گذشته اعتماد کنیم، باید به خاطر ترس از کمبودها به مردم عادی بیشتر توجه کنیم.
چو چنگ و جام همه ننگ و نام داد به باد
یکی ز نو طلب ننگ و نام بایدکرد
هوش مصنوعی: اگر همه جا ننگ و نام را به باد بدهی، پس باید دوباره از نو به دنبال ننگ و نام باشی.
به بزم رندانگیسوی چنگ و بربط را
شبی پریشان در سوگ جام باید کرد
هوش مصنوعی: در محفل رندان، وقتی غم و اندوه حاکم است، باید به یاد خاطرات و شیرینیهای گذشته، دست به ساز و آواز زد و اندکی از غم را با موسیقی و شادی فراموش کرد.
ز فرط رندی ما آن غزال وحشی بود
به زهد و تقویش این ماه رام باید کرد
هوش مصنوعی: ما به خاطر شیطنت و جوانمردی خود، مانند یک غزال وحشی هستیم و برای رام کردن این ماه، باید از زهد و تقوی بیشتر استفاده کنیم.
به شام عید نماید چو ماه نو ابرو
نظر نخست به ماهی تمام بایدکرد
هوش مصنوعی: در شب عید، وقتی که ماه نو در آسمان نمایان میشود، ابتدا باید نگاهی به ماه کامل بیندازیم.
بدان دو طرهٔ عاشقکشیکه میدانی
بسان حبل متین اعتصام باید کرد
هوش مصنوعی: بدان که باید به دو رشتهٔ عاشقانهای که میشناسی، به مانند یک ریسمان محکم، وابسته و متصل باشی.
طناب در گلوی شیخ شهر باید بست
روانهاش بر قایم مقام باید کرد
هوش مصنوعی: باید محدودیتهایی برای شیخ شهر ایجاد کرد و او را به سمت شخصی که در مقام بالاتری قرار دارد هدایت کرد.
بههوشیاری و مستی رهیست چون به خدا
ازین دوکار ندانمکدام بایدکرد
هوش مصنوعی: انسان باید در حالی که در حال فکر کردن و هوشیاری است یا در حالت مستی و غفلت، تصمیم بگیرد. اما در اینجا نمیداند که کدام یک از این حالتها برای نزدیک شدن به خداوند مناسبتر است.
ولی طببعت از آنجا که سرکشست و حرون
ز حکمتش به سر اندر لجام باید کرد
هوش مصنوعی: طبیعت تو بهدلیل سرکش بودنش و نافرمانی از حکمت، نیاز به کنترل و مهار شدن دارد.
نه در طریقهٔ رندی حریص باید بود
نه در صلاح و ورع اقتحام باید کرد
هوش مصنوعی: انسان نه باید در راه بازیگوشی و حرص و دورویی افراط کند و نه در تلاش برای اصلاح و پرهیزکاری باید به خود سختی و زحمت اضافه کند.
بهخویش خوش نبود التزام هیچ عمل
به جز مدیح ملککالتزام بایدکرد
هوش مصنوعی: نباید به هیچ عملی جز ستایش و تمجید از بزرگی خود پایبند بود، زیرا این کار به خودی خود پسندیده نیست.
رضای خسرو عادل رضای بارخداست
درین مقدمه نیک اهتمام باید کرد
هوش مصنوعی: خوشنودی پادشاه عادل معادل خوشنودی خداوند است، بنابراین در این زمینه باید به خوبی تلاش و دقت کنیم.
پس از نیایشگیهان خدا و نعت رسول
ستایش شه کیوان غلام باید کرد
هوش مصنوعی: پس از عبادت و ستایش خدایان و تعریف و تمجید از پیامبر، باید از پادشاه کیوان نیز قدردانی و ستایش کنیم.
خدیو راد محمد شه آفتاب ملوک
که شکر نعت او بر دوام باید کرد
هوش مصنوعی: در این بیت، شاعر به ستایش و ستودن محمد (ص)، به عنوان سرور و پیشوای انسانیّت و همچنین به عنوان منبع نور و روشنی برای پادشاهان اشاره میکند. او بیان میکند که باید همیشه و به طور مداوم از ویژگیهای خوب و فضایل او سپاسگزاری کرد و این نعمت بزرگ را فراموش نکرد.
بلند پایه خدیویکه قصر جاهش را
قیاس از آن سوی نور و ظلام باید کرد
هوش مصنوعی: در این بیت به شخصیتی با مقام و جایگاه بالا اشاره شده است که برای درک بزرگی و عظمت او، باید دقت کنیم که فضایی که در آن قرار دارد چگونه است. به عبارتی، برای فهمیدن ارزش و مقام او، باید به تضادهایی که در اطرافش وجود دارد، مثل روشنایی و تاریکی، توجه کنیم.
ثنای حضرت او بر دوام باید گفت
دعای دولت او صبح و شام بایدکرد
هوش مصنوعی: مدح و ستایش خداوند همیشه و به طور مداوم لازم است و برای برکت و خوشبختی، باید در هر صبح و شام دعا کنیم.
ز اشک چشم حسودن محیط باید ساخت
ز دود مطبخ جودش غمام باید کرد
هوش مصنوعی: به بسبب حسادت دیگران، باید به گونهای زندگی کرد که فضای اطراف را از غم و اندوه دور کنیم و بهجای آن، شادابی و خوشحالی را به زندگیمان بیاوریم. برای این کار، باید از نعمتها و خوبیهای دیگران بهرهبرداری کنیم و به دور از کینه و حسادت، فضایی دلپذیر بسازیم.
بقای دهر اگر رو بهکوتهی آرد
ز دور دولت او عمر وام باید کرد
هوش مصنوعی: اگر عمر دنیا به پایان نزدیک شود، باید از دوران خوب او بهرهبرداری کرد و استفاده کرد.
وگر خدای بطی زمان دهد فرمان
به عهد شوکت او اختتام باید کرد
هوش مصنوعی: اگر خداوند زمان را به اوامر خود مدیریت کند، باید به پایان دورهی شکوه و عظمت او برسیم.
زبان تیغش چون آید از نیام برون
ز بیم تیغ زبان در نیام باید کرد
هوش مصنوعی: وقتی زبان از کینه و تندی بیرون بیاید، باید از آن ترسید و آن را در سکوت نگه داشت.
ز روزه تلخ شودکام لاجرم بر شاه
بسیج معذرت از طبع خام باید کرد
هوش مصنوعی: کسی که از تلخی روزه احساس نارضایتی کند، باید به خاطر این که طبعش خام و ناپخته است، از شاه بسیار عذرخواهی کند.
گدای درگه شاهنشهست قاآنی
چه شکرها که ازین احتشام باید کرد
هوش مصنوعی: گدای دربار شاهان قاآنی باید چه اندازه خوشحالی کند که از این مقام و عظمت برخوردار است.
تمام باد ز شه کار ملک تا محشر
حدیث را به همین جا تمام باید کرد
هوش مصنوعی: تمام وقایع و تغییرات از زمان سلطنت شاه تا روز قیامت باید در همین مکان به پایان برسد.
