برگردان به زبان ساده
مبارک جهان را نشاط جوانی
بدین عیش و عشرت بدین شادمانی
هوش مصنوعی: این دنیا با جوانی و سرزندگیاش برای ما خوشی و شادی به ارمغان آورده است.
چه عیش است و عشرت چه ذوقست و بهجت
که پیران گرفتند از سر جوانی
هوش مصنوعی: زندگی چقدر لذتبخش و شاداب است! چه حال خوشی دارد و چقدر سرشار از شگفتی است، که حتی افراد پیر نیز از جوانی و جوانی خود لذت میبرند.
زمین است در جنبش تر دماغی
سپهرست در گردش کامرانی
هوش مصنوعی: زمین در حال حرکت است و آسمان نیز در حال چرخش و گردش است.
چه عطرست جیب فلک را که دارد
سر زلف شب موج عنبرفشانی
هوش مصنوعی: آسمان چه عطری دارد که مانند موهای شب، بوی خوشی از عطر مشام را پر کرده است.
چه میریخت در شیشه ساقیّ دوران
که شد چهرة روزگار ارغوانی
هوش مصنوعی: جام ساقی پر از نوشیدنی است و حالتی شگفتانگیز به روزگار بخشیده. روزگار به رنگ ارغوانی درآمده که نشاندهنده زیبایی و سرخی زندگی است.
نشاط است در دشت در پایکوبی
دماغ است در شهر پایِ دکانی
هوش مصنوعی: در دشت، شادی و نشاط وجود دارد و مردم با پای کوبیدن به شادی و سرور میپردازند. اما در شهر، مردم به کار و پشتدارندگی مشغولند و بیشتر به روزمرگی و کسب و کار در دکانها میپردازند.
به گلشن کند سرو وجد سماعی
به جدول کند آب رقص روانی
هوش مصنوعی: در باغ، سرو به شکلی زیبا و دلانگیز خود را به نمایش میگذارد و آب در جوی به آرامی در حال رقصیدن است.
خموشی چه یارا زبان را که از دل
جلوریز سرکرده راز نهانی
هوش مصنوعی: سکوت چه قدرتی دارد که زبان نمیتواند از دل، رازهای پنهان را فاش کند.
چمن در چمن مژدة فتح و نصرت
جهان در جهان وعدة شادمانی
هوش مصنوعی: در باغ، سرود پیروزی و خوشبختی شنیده میشود و در دنیا نیز وعدهای از شادی و فرح وجود دارد.
همانا شهنشاه ایران برآمد
مظفّر براعدای هندوستانی
هوش مصنوعی: شاه ایران با نام مظفّر برای ادای احترام به هندوستانیها ظهور کرد.
همانا که خاک سیه کرده باشد
فلک باز در کاسة مولتانی
هوش مصنوعی: به نظر میرسد که سرنوشت یا تقدیر، بار دیگر بلایی بر سر مولتانی آورده است که نشانهای از بدبختی و مشکلاتی است که بر او وارد شده است.
بلی دست اقبال شاه مظفّر
چنین فتح چندین کند رایگانی
هوش مصنوعی: به راستی، سرنوشت خوش شانس شاه مظفر اینگونه است که پیروزیهای زیادی به دست میآورد.
ز اقبال شاهست این عیش و عشرت
که بادا به عیش و طرب جاودانی
هوش مصنوعی: این خوشی و لذت ناشی از شانس و تقدیر عالی است، که امیدواریم همیشه پایدار و ابدی بماند.
جوانیّ دهر از جوانیّ شاه است
که یارب به پیری رسد این جوانی
هوش مصنوعی: جوانی یک دوره خاصی از زندگی است که معمولاً با شور و شوق همراه است. در این بیت به تأثیر و اهمیت دوران جوانی یک پادشاه اشاره شده است. اگر این جوانی به پیری برسد، نشاندهنده گذر زمان و تغییرات زندگی است. پیری ممکن است با خود تجربه و خرد به همراه داشته باشد، اما در نتیجه جوانی همیشه در خاطر میماند.
شهنشاه دوران شه هفت کشور
خدیو جهان شاه عبّاس ثانی
هوش مصنوعی: شاهی که در دورهاش بر هفت کشور حکومت میکرد و فرمانروایی جهان بود، شاه عباس دوم.
جهان پادشاه جوان دلاور
که بادا جهانش به کام جوانی
هوش مصنوعی: جهان متعلق به یک پادشاه جوان و دلیر است، که امیدوار است زندگی و دوران جوانیاش در این دنیا خوش و دلپذیر باشد.
ز چشم بد فتنه دین و دول را
کند بخت بیدار او پاسبانی
هوش مصنوعی: از گزند چشمبد، دین و دولت را محافظت میکند و بخت او بیدار و هوشیار است.
بهاریست عدلش که در سایة او
اگر گلخن آید کند گلستانی
هوش مصنوعی: فصل بهاری است که در زیر سایهاش اگر حتی آتش برافروخته شود، باعث شکوفایی و سرسبزی خواهد شد.
عجب کامرانی عجب کامبخشی
که از کامبخشی کند کامرانی
هوش مصنوعی: چه شگفتانگیز است خوشبختی و شادی که از دلتنگی و نارضایتی ناشی میشود.
سکندر شکوهی که در دست دارد
ز شمْشیر منشور کشور ستانی
هوش مصنوعی: سکندر با قدرت و عظمتش، که به خاطر شمشیرش به عنوان فرمانروا شناخته میشود، بر کشورها سلطه دارد.
پیمبر نژادی که در پاس ملّت
نکردست در دیده خوابش گرانی
هوش مصنوعی: منظور از این بیت این است که پیامبری که برای ملت خود ارزش قائل نیست و نسبت به آن بیتوجهی میکند، در عالم خواب و رویا نیز تحمل فشار و سنگینی را دارد. این به نوعی انتقاد از کسانی است که وظایف خود را نسبت به مردم و جامعه جدی نمیگیرند.
ولایت نهادی که در حفظ دولت
ندیدست جز از خدا مهربانی
هوش مصنوعی: ولایت به نهادی اشاره دارد که به جز مهربانی خداوند، هیچ چیزی را برای حفظ و نگهداری دولت نمیبیند.
قدر لشکرش را کند پشتداری
قضا دولتش را کند پاسبانی
هوش مصنوعی: قدر لشکر او را روزگار حفظ میکند و حکومتش را حمایت میکند.
بزرگ آسمانش کند خیمهگاهی
بلند آفتابش کند سایبانی
هوش مصنوعی: آسمان وسیع او مانند یک چادر بزرگ است و خورشیدش مانند سایهبان عمل میکند.
لقب تا نگردید صاحبقرانش
مسمّا ندید اسم صاحب قرانی
هوش مصنوعی: لقب تا زمانی که صاحبش مشخص نشود، هیچ معنایی ندارد و نام صاحب قرآن نیز از این قاعده مستثنا نیست.
بلندی ز خاک در او طلب کن
که آنجا زمین میکند آسمانی
هوش مصنوعی: هر چه از خاک و زمین بالاتر بروی، به روح و کمالات دست پیدا میکنی؛ زیرا آنجا، زمین به عرش و آسمان تبدیل میشود.
به شمشیر خونریز او کج نبینی
که با ذوالفقارست در همزبانی
هوش مصنوعی: به تیزی شمشیر او نگاه نکن، زیرا او با ذوالفقار سخن میگوید و نشان از قدرت و شجاعتش دارد.
به خنجر کند مرگ را دلشکافی
به پیکان اجل را کند جانستانی
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که فرد با قدرت و شدت، مرگ را به چالش میکشد و بهنوعی با وضعی سخت و ناگوار مواجه میشود. او در برابر سرنوشتی که به سمتش میآید، ایستادگی و مقاومت میکند و تلاش دارد تا از آن جان سالم به در ببرد.
سنانش چه گویم که پیوسته باشد
اجل را به دشمن پیام زبانی
هوش مصنوعی: نمیدانم چگونه باید بگویم که سرنیزهاش همواره پیامآور مهلت و مرگ برای دشمنانش است.
کمندش سر زلف دلدار باشد
که گردن به بند آیدش در نهانی
هوش مصنوعی: گوشهای از موی معشوق چنان جادوگری دارد که کسی را به طور پنهانی به دام میاندازد.
سمندش نسیم بهارست گویی
که با بوی گل میکند همعنانی
هوش مصنوعی: سمند او بهار را با خود میآورد، گویی که با عطر گلها همنوایی میکند.
جهان پادشاها، فلک بارگاها
که رام تو بادا فلک جاودانی
هوش مصنوعی: جهان مانند پادشاهی است و آسمان همچون درگاهی بزرگ است که امیدوارم تحت کنترل تو باشد و آسمان همیشه پایدار بماند.
تویی در جهان لایق عیش و عشرت
که در باغ بر سرو زیبد جوانی
هوش مصنوعی: تو تنها کسی هستی که در این دنیا سزاوار خوشی و لذت هستی، زیرا در باغ، جوانی به درخت سرو میآید و زیبایی او را تکمیل میکند.
اگر خواهی از اقتضای عدالت
جهان را دگرگون کنی میتوانی
هوش مصنوعی: اگر بخواهی میتوانی به نحوی عمل کنی که عدالت در جهان تغییر کند.
تویی شاهعبّاس ثانی کز اوّل
فزونی، کز اوّل فزونست ثانی
هوش مصنوعی: تو مثل شاهعباس دوم هستی که از آغاز زمان، برتری و فضیلت او بیشتر از همه بوده است.
مرا نیست یارا که وصف تو گویم
اگر چه فزونم به هر چیز دانی
هوش مصنوعی: من یاری ندارم که تو را توصیف کند، هرچند که در هر چیزی از دیگران برتر هستم.
ولیکن فریضهست شکر تو بر من
که تو آفتابیّ و من لعل کانی
هوش مصنوعی: اما وظیفهام است که شکرگزار تو باشم، زیرا تو چون خورشیدی درخشان هستی و من مانند سنگی قیمتی و زیبا.
کم بر دعای تو ختم مطالب
که تقریر حالی بهست از زبانی
هوش مصنوعی: این شعر به این معناست که باید کمتر بر دعا کردن تأکید کنیم و بیشتر بر بیان احساسات و وضعیت خود بپردازیم؛ چرا که گاهی اوقات بیان احساسات، اثرگذارتر از دعا است.
الهی که بر تخت عیش و عدالت
به تأیید اقبال چندان بمانی
هوش مصنوعی: خدایا، امیدوارم که تو بر تخت خوشبختی و عدالت به مدت طولانی باقی بمانی.
که صاحبقران آید از پرده بیرون
تو باشی که دولت به دولت رسانی
هوش مصنوعی: صاحب قرآن از پس پرده ظهور میکند، پس تو آماده باش که به موفقیت و نعمت دست یابی.