برگردان به زبان ساده
صد هزار آفرینِ ربِّ علیم
باد برابرِ رحمت ابراهیم
هوش مصنوعی: به خاطر رحمت و لطفی که ابراهیم پیامبر داشت، به او و آفرینهایی که شایستهاش است، احترام و ستایش بسیار میشود.
آفتابِ ملوکِ هفت اقلیم
که بدو نوشد این جلالِ قدیم
هوش مصنوعی: خورشید پادشاهان هفت سرزمین که به او این شکوه و عظمت قدیمی تعلق دارد.
از پی خرّمیِ باغِ ثنا
باز بارانِ جود گشت مقیم
هوش مصنوعی: پس از خوشی و زیبایی باغ ستایش، باران سخاوت دائمالمیعاد شد.
عندلیبِ هنر بباغ آمد
و آمد از بوستانِ فخر نسیم
هوش مصنوعی: پرنده خوشخوان هنر به باغ آمد و بادی از باغ فخر وزیدن گرفت.
گرچه از گشتِ روزگارِ جهان
در صدف دیر ماند دُرِّ یتیم
هوش مصنوعی: اگرچه در اثر گذشت زمان و حوادث دنیا، دُرِّ یتیمی در صدف به مدت طولانی باقی مانده است.
شکر و منّت خدای را کاخر
آن همه حالِ صعب گشت سلیم
هوش مصنوعی: شکر و سپاس خدا را که در پایان آن همه مشکلات و سختیها، حال ما به خوبی و سلامتی برگشت.
ز آسمانِ هنر درآمد جم
باز شد لوک و لنگ دیوِ رجیم
هوش مصنوعی: از آسمان هنر، جم به زمین آمد و درب این عالم ناپاک و شوم باز شد.
شیر دندان نمود و پنجه گشاد
خویشتن گاوِ فتنه کرد سقیم
هوش مصنوعی: شیر دندانهایش را نشان داد و پنجههایش را باز کرد، و به گاو فتنهای که بیمار بود، حمله کرد.
چه کند کار جادویِ فرعون؟
کاژدهائی شد این عصایِ کلیم
هوش مصنوعی: چه کاری میتواند جادوگری فرعون انجام دهد؟ این عصای کلیم (موسی) دیگر به جادو بدل شده است.
هر که دانست مر سلیمان را
تختِ بلقیس را نخواند عظیم
هوش مصنوعی: هر کسی که به مقام و دانش سلیمان پی ببرد، دیگر تخت بلقیس را چیز بزرگی نمیداند.
داند از کردگار کار، که شاه
نکند اعتقاد بر تقویم
هوش مصنوعی: میفهمد که خداوند، کار را درست اداره میکند و پادشاه نباید فقط به تقویم و زمانبندیاش اعتماد کند.
ره نیابد بدو پشیمانی
زانکه باشد بوقتِ خشم حلیم
هوش مصنوعی: کسی که در لحظه خشم و عصبانیت دارای صبر و بردباری است، هرگز به مسیر نادرست نخواهد رفت و از عملکرد خود پشیمان نخواهد شد.
دارد از رأیِ خوبِ خویش وزیر
دارد از خویِ نیکِ خویش ندیم
هوش مصنوعی: وزیر از تصمیمات درست خودش بهرهمند است و دوست او نیز از رفتار نیکوی خود استفاده میکند.
ملکا، خسروا، خداوندا
یک سخن گویمت چو دُرِّ نظیم
هوش مصنوعی: ای پادشاه، ای فرمانروا، ای خداوند، میخواهم یک سخن را با تو در میان بگذارم که بسیار ارزشمند و باارزش است.
پادشه را فتوح کم ناید
چون زند لهو را میان بدونیم
هوش مصنوعی: وقتی که سرگرمی و خوشگذرانی در زندگی حاکم باشد، به پیروزیها و پیشرفتهای پادشاهی افزوده نخواهد شد.
کار خواهی بکامِ دل بادت
صبر کن بر هوایِ دل تقدیم
هوش مصنوعی: اگر میخواهی به خواستههایت برسی، باید صبر کنی و به آرزوهای دلت توجه داشته باشی.
هر کرا وقتِ آن بود که کند
مادرِ مملکت ز شیر فطیم
هوش مصنوعی: هر کس زمانی فرا رسد که مادر کشور، او را از شیر فطیم (شیر مادر) سیراب کند و بزرگ کند.
خویشتن دارد او دو هفته نگاه
هم بر آنسان که از غریم غریم
هوش مصنوعی: او به مدت دو هفته خود را به نحوی نگاه میدارد که گویی از دشمن خود مراقبت میکند.
تا نکردند در بن چه سخت
پاک نامد ز آب هیچ ادیم
هوش مصنوعی: تا وقتی که در عمق مشکلی قرار نگرفتند، هیچ چیز به پاکی و روشنی از آب به دست نخواهد آمد.
باز شطرنجِ ملک با دو سه تن
بدو چشم و دو رنگ بیتعلیم
هوش مصنوعی: شطرنج بازی ملک با چند نفر دیگر، بدون نیاز به آموزش و یادگیری، با دو چشم و دو رنگ انجام میشود.
تا چه بازی کند نخست حریف
تا چه دارد زمانه زیرِ گلیم
هوش مصنوعی: نگران نباشید، ببینیم حریف چه ترفندهایی در چنته دارد و زمانه چه نقشههایی برای ما در نظر گرفته است.
تیغ برگیر و می ز دست بنه
گر شنیدی که هست ملک عقیم
هوش مصنوعی: شمشیر را آماده کن و می را از دست فرود کن، اگر شنیدی که آن سرزمین بیثمر است.
با قلم چونکه تیغ یار کنی
در نمانی ز مُلکِ هفت اقلیم
هوش مصنوعی: اگر با قلم خود به مانند شمشیر عمل کنی، دیگر در سلطنت هفت اقلیم باقی نخواهی ماند.
نه فلان جرم کرد و نی بهمان
نه بکس بود امید و نز کس بیم
هوش مصنوعی: نه او هیچ گناهی کرد و نه کسی امیدی به او داشت و نه از کسی ترسی داشت.
هر چه بر ما رسد ز نیک و ز بد
باشد از حکمِ یک خدایِ کریم
هوش مصنوعی: هر چیزی که بر ما میگذرد، چه خوب و چه بد، نتیجهی تصمیم خداوند بخشنده است.
مرد باید که مار کرزه بود
نه نگار آورد چو ماهیِ شیم
هوش مصنوعی: مرد باید مانند ماری باشد که در کمین نشسته و نه مانند نگاری که فقط زیبایی به همراه دارد مانند ماهیای که در دریا شنا میکند.
مار ماهی نبایدش بودن
که نه این و نه آن بود چون نیم
هوش مصنوعی: مار ماهی نمیتواند باشد، زیرا نه به مار شباهت دارد و نه به ماهی. این موجود میان این دو قرار دارد و هیچیک از ویژگیهای آنها را ندارد.
دونتر از مردِ دون کسی بمدار
گرچه دارند هر کسش تعظیم
هوش مصنوعی: هیچکس را که پستتر از پستترین افراد است، در نظر نگیر؛ هرچند ممکن است دیگران به او احترام بگذارند.
عادت و رسمِ این گروه ظلوم
نیک ماند چو بنگری بظلیم
هوش مصنوعی: این گروه ظالم، عادتها و رسوم خاصی دارند که وقتی به آنها نگاه کنی، متوجه میشوی که این رفتارها چگونه در دل ظلم ریشه دوانده و همچنان ادامه دارد.
نه کسش یاور و نه ایزد یار
هر کرا نفس خورد نارِ جحیم
هوش مصنوعی: هیچکس در کنارش نیست و نه خداوندی به او کمک میکند. هر کسی که نفسش به گناه آلوده شود، به آتش جهنم گرفتار خواهد شد.
قصّه کوته به است از تطویل
کان نیاورد درّ و دریا سیم
هوش مصنوعی: داستان کوتاه بهتر است از داستان بلند، زیرا در داستانهای طولانی، ارزش و نکتهای که باید گفته شود، گم میشود.
سرکش و تند همچو دیوان باش
زین هنر بر فلک شده است رجیم
هوش مصنوعی: دلیل دیوانگی و شورش را در خود بپروران و با این استعداد میتوانی به قلههایی دست یابی که بر آسمانها قرار دارند.
تا بود قدِّ نیکوان چو الف
تا بود زلفِ نیکوان چون جیم
هوش مصنوعی: تا زمانی که قامت زیبایانی مانند حرف "الف" است، زلف آنها نیز مانند حرف "جیم" خواهد بود.
سرِ تو سبز باد و رویِ تو سرخ
آنکه بدخواه در عذابِ الیم
هوش مصنوعی: برای تو آرزوی عمر طولانی و شادابی دارم و چهرهات همیشه سرخ و زیبا بماند. اما کسی که به تو بدخواهی کند، باید در عذابی سخت و تلخ دچار شود.
باد میدان تو ز محتشمان
چون بهنگامِ حجّ رکنِ حطیم
هوش مصنوعی: باد این میدان، مانند افراد محترم و باوقار، به مثابه زمان برگزاری حج و در کنار رکن حطیم است.
همچو جدِّ جد و چو جدِّ پدر
باش بر خاص و عامِ خویش رحیم
هوش مصنوعی: همچون اجداد خود و پدران خویش، نسبت به مردم خاص و عام با مهربانی و رحمت برخورد کن.
