برگردان به زبان ساده
شب چو دیوان به حصار فلکی راه زدند
اختران میخ بر این برشده درگاه زدند
هوش مصنوعی: شب مانند دیوانی که به دور دژی گرد آمده‌اند، ستاره‌ها را به دیوار آسمان میخکوب کرده و به این درگاه که برآمده است، ضربه زدند.
راهداران فلک بر گذر راهزنان
به فراخای جهان ژرف یکی چاه زدند
هوش مصنوعی: راهداران آسمان در مسیر دزدان، به عمق وسیع دنیا یک چاه بزرگ حفر کردند.
چرخ‌داران سپهر از مدد بارخدای
آتش اندر تن اهریمن بدخواه زدند
هوش مصنوعی: در آسمان، چرخ‌های گردان از کمک و نعمت خدای آتش به اهریمن بدخواه ضربه زدند.
خاکیان نیز به برچیدن هنگامه دیو
بر زمین بانگ توکلت علی الله زدند
هوش مصنوعی: انسان‌ها نیز برای مقابله با آشوب‌های شیطانی بر روی زمین به قدرت و اعتماد به خداوند پناه بردند.
خصم درکثرت و قانون‌طلبان در قلت
به قیاسی که تنی پنج به پنجاه زدند
هوش مصنوعی: این جمله به این معناست که دشمنان در عدد و کثرت خود را به نمایش می‌گذارند و افرادی که به قوانین احترام می‌گذارند، در تعداد کم هستند، مانند مقایسه‌ای که یک بدن با پنج پا را با یک بدن دیگر که پنجاه پا دارد، مورد بررسی قرار دهد. به عبارتی، می‌توان گفت که در جمعیت یا قدرت، افرادی که به اصول پایبندند، تعداد کمتری دارند.
چارده تن به فضای فلک آزادی
نیم شب همچو مه چارده خرگاه زدند
هوش مصنوعی: چهره‌های پاک و نورانی که در آسمان پرواز می‌کنند، در نیمه شب مانند ماهی که در اوج زیبایی‌اش است، کاروانی از شادی و آزادی تشکیل داده‌اند.
خواستند اهرمنان تا ز کمینگاه مرا
خون بریزند از این رو ره و بی‌راه زدند
هوش مصنوعی: اهریمنان قصد داشتند تا از مخفی‌گاه خود به من آسیب برسانند، به همین خاطر در مسیرهای مختلفی رفت و آمد کردند تا به هدف خود برسند.
ناگهان واعظ قزوین به کمینگاه رسید
بر سرش ریخته و زندگی‌اش تاه زدند
هوش مصنوعی: یک‌باره، واعظ قزوین به دام افتاد و بر او یورش بردند و زندگی‌اش به هم ریخت.
خبر آمد بمهادیو که شد کشته بهار
زین خبر دیوچگان خنده به قهقاه زدند
هوش مصنوعی: خبرهایی به گوش رسید که بهار کشته شده است. از این خبر، دیوچگان با خوشحالی و خنده سر به قهقاه زدند.
بار دیگر خبر افتاد که زنده است بهار
زان تغابن نفس سرد به اکراه زدند
هوش مصنوعی: خبر دوباره رسید که بهار زنده است، این در حالی است که نفس سرد و ناچاری از مشکلات به سختی و با اکراه به حرکت درآمده است.
رهزنان راه زنند از پی نان پاره و زر
لیکن این راهزنان راه پی جاه زدند
هوش مصنوعی: دزدان به دنبال تکه نانی و طلا هستند، اما این دزدان در واقع به دنبال مقام و قدرت رفته‌اند.
بیدقی راه نه پیموده وزبری شد و گفت
تا دغل‌پیشه وکیلان بعری شاه زدند
هوش مصنوعی: یک بیدق (چوب‌دستی چنیشی) که هنوز راهی را نرفته بود، از روی نادانی و بی‌تجربگی گفت که دغل‌کاران وکیلان برای شاه نقشه‌ای کشیده‌اند.
بازیئی بود سراسر به خطا و به دغل
وین از آن بود که شطرنج به دلخواه زدند
هوش مصنوعی: بازی در تمام مراحل خود پر از اشتباه و نیرنگ بود و این به این دلیل است که شطرنج به طور دلخواه و بی‌ملاحظه‌ای بازی شد.
خاک در دیدهٔ صاحب‌نظران افکندند
قفل خاموشی یک چند بر افواه زدند
هوش مصنوعی: در اینجا اشاره به این موضوع است که با ایجاد غبار و نادیده گرفتن حقیقت، برخی از افراد با دانش و بینش، به نوعی سکوت و خاموشی دچار می‌شوند. به عبارت دیگر، به سبب شرایطی خاص، نتوانسته‌اند نظرات خود را به درستی بیان کنند و صدای خود را خاموش کرده‌اند.
پیه بد نامی یک عمر به تن مالیدند
بند بر دست و زبان و دل آگاه زدند
هوش مصنوعی: این افراد، سال‌هاست که با بدنامی و رسوایی کنار آمده‌اند و به خودشان زخم‌زبان زده‌اند، در حالی که دست و زبان و دلشان با آگاهی به این وضعیت گرفتار است.
خویش را قائد و سردار و مقدم خواندند
تا بدین حیله قدم بر زبر .... زدند
هوش مصنوعی: افراد خود را رهبر و سردار معرفی کردند تا به این شیوه به اهداف خود دست یابند و بر اوضاع تسلط پیدا کنند.
... مولای وطن آمد و بر درگه وی
کوس ما فی یده کان لمولاه زدند
هوش مصنوعی: مولای وطن به صحنه آمد و بر درگاه او طنین آواز و پیامی از آنچه در دست دارد شنیده شد.
دوحهٔ فقر و عنا غرس نمودند به ملک
لوحهٔ عز و غنا بر سر بنگاه زدند
هوش مصنوعی: درخت فقر و مشکلات را در دل خود کاشتند، ولی در عوض، پرچم عزت و ثروت را در سرزمین خود بر افراشتند.
این گدا مردم نوخاسته بی‌زحمت و رنج
قفل بر گنج پر از تنسق و تنخواه زدند
هوش مصنوعی: این شخص فقیر که تازه به دنیا آمده، بدون زحمت و تلاش به ثروتی بزرگ دست پیدا کرده که مملو از نعمت و آسایش است.
سفلگانی که به کاغذ لغشان کاغذ نه
بر در خاتم و زر پردهٔ دیباه زدند
هوش مصنوعی: افرادی که به دنبال کاغذ و نوشتجات هستند، چیزی به جز کاغذ را بر در بسته‌ای از طلا و پرده‌ای زیبا ننوشتند.
گرسنه محتشمان حلقهٔ دریوزه گری
نیمشب بر در پیله‌ور و جولاه زدند
هوش مصنوعی: در نیمه‌شب، افراد با احترام و مرفه به دلیل گرسنگی، به در خانهٔ یک پیله‌ور و بافنده زدند.
*
*
هوش مصنوعی: در این دنیا هیچ چیز ثابت و دائمی نیست و همه چیز در حال تغییر است. ما باید با این واقعیت کنار بیاییم و با آن سازگار شویم.
بر تو ای واعظ مسکین دل من سوخت از آنک
خونیان بر تو چنان ضربت جانکاه زدند
هوش مصنوعی: ای واعظ! دل من از لطمه‌هایی که بر تو وارد شده، می‌سوزد، زیرا دشمنان نیش‌های سختی به تو زده‌اند.
ره دیرینه نهادی و گرفتی ره قوم
لاجرم ره به تو، آن فرقهٔ گمراه زدند
هوش مصنوعی: تو راهی طولانی را پیمودی و به گروهی رسیدی، اما در نهایت همان گروهی که گمراه بودند، به تو حمله کردند.
تا شدی فتنهٔ دیوان سلیمان صورت
مر ترا در حرم قدس به شب راه زدند
هوش مصنوعی: وقتی که تو به وسوسهٔ دیوان سلیمان دچار شدی، در شب به حرم قدس راه یافتند و به تو توجه کردند.
عوض موعظت و پند شدی صاحب رعد
زان رهت برق فنا برتن چون کاه زدند
هوش مصنوعی: به جای اینکه از تو نصیحت و پند بگیرند، طوفانی چون رعد و برق به جانت می‌افتد و مانند کاهی که در باد می‌رقصد، به فنا می‌روی.
شدی از قزوبن تا تمشیت رعد دهی
جای رعدت به جگر، صاعقه ناگاه زدند
هوش مصنوعی: تو به جایی رسیدی که قدرت و شجاعت تو درخشان است، اما ناگهان حوادث غیرمنتظره و دشواری‌ها به تو حمله‌ور شدند.
به مراد دل درگاهی بردرگه داد
رفتی و دشنهٔ ظلمت به جگرگاه زدند
هوش مصنوعی: تو به خواسته‌ات دست یافتی و به درگاه عشق رفتی، اما در این راه، دشمنان تیرهای ناشناخته‌ای به قلبت زدند.
به هوا خواهی قومی شدی از ره که نخست
در تغنی ره مرگ تو هواخواه زدند
هوش مصنوعی: برای جذب محبت دیگران، گاهی از راه زیادی پیش می‌روی، در حالی که در ابتدا خودت را در مسیر خوشی و لذت غرق کرده‌ای، اما در این راه ممکن است فراموش کنی که مرگ و فنا نیز در کمین است و تو را دنبال می‌کند.
کشتهٔ وجه شبه گشتی و این بی بصران
بَدَل من رهت از جملهٔ اشباه زدند
هوش مصنوعی: تو به خاطر شباهتی که به کسی داری، دچار سرنوشتی شبیه به او شده‌ای و افرادی که نمی‌توانند درست ببینند، به خیال خود تغییراتی در مسیر تو ایجاد کرده‌اند.
آن سگان بودند آمادهٔ آزردن ماه
عف‌عفی کرده و پنهان همه شب آه زدند
هوش مصنوعی: سگ‌های وحشی که به شکار ماه مشغول بودند، در طول شب بدون اینکه کسی متوجه شود، آه و ناله کردند.
ماه و ماهی چو به سه حرف شبیهند بهم
پنجه بر ماهی مسکین بَدلِ ماه زدند
هوش مصنوعی: ماه و ماهی با هم شباهت دارند و به همین دلیل، چون به سه حرف می‌رسند، ماهی بیچاره را هدف حمله‌ی ماه قرار می‌دهند.
