برگردان به زبان ساده
سیصد و شصت و پنج و ربعی روز
مدت سال بود و هست مدام
هوش مصنوعی: سال به طور دائم دارای سیصد و شصت و پنج روز و یک ربع است.
ماه سی روز بود و پنج دگر
بد به پایان سال، پنجی نام
هوش مصنوعی: ماه به مدت سی روز است و در پایان سال، پنج روز دیگر نیز وجود دارد که به آنها "پنجی" میگویند.
گشت پنجی فزوده آخر سال
طبق آداب و سنت دیرین
هوش مصنوعی: در پایان سال، طبق traditions و روشهای قدیمی، تغییراتی به وجود آمده است.
بعد از آن پنج جشن «اندرگاه»
بین اسفند و ماه فروردین
هوش مصنوعی: در روزهای پایانی اسفند و آغازین فروردین، جشنهایی برگزار میشود.
جمع گشتی ز ربع روز، مهی
بود جشن «وهیزک» اندر پیش
هوش مصنوعی: جمعی در میانه روز گرد هم آمدهاند، و جشن بزرگ "وهیزک" در برابرشان برپا شده است.
«بهترک» ضبط گشته در فرهنگ
جشن سی روزه بود سخت عزیز
هوش مصنوعی: در فرهنگ جشن سی روزه، واژه "بهترک" به خوبی ثبت شده و از اهمیت زیادی برخوردار است.
چون گذشتی ز سالها صد و بیست
چون که می کرد ماه آبان پشت
هوش مصنوعی: وقتی از مرز صد و بیست سالگی گذشتی، مانند ماه آبان که پشت سر گذاشته میشود.
لیک نامش به جز «وهیزک» نیست
اندر ایران به مذهب زردشت
هوش مصنوعی: اما در ایران، تنها به نام «وهیزک» او را میشناسند و به مذهب زرتشتی ارتباط دارد.
موبدان و مغان به زیج و رصد
داشتندی حساب سال درست
هوش مصنوعی: موبدان و مغان با دقت به نجوم و محاسبات سالیانه میپرداختند و زمان را به درستی تعیین میکردند.
تا نگردد به سنت ملی
جشنها منحرف ز روز نخست
هوش مصنوعی: تا زمانی که جشنها با سنت ملی ما فاصله نگیرند و از روز نخست خود منحرف نشوند، برقرار خواهند بود.
چون ز ساسانیان سه قرن گذشت
شد فرامش دویست سال دگر
هوش مصنوعی: پس از گذشت سه قرن از دوران ساسانیان، دویست سال دیگر نیز فراموشی برقرار شد.
بود «پنجی» به جای خویش ولی
از «وهیزک» کسی نداد خبر
هوش مصنوعی: پنجی در جای خود حضور داشت، اما هیچکس از وهیزک خبری نداشت.
چون در اسلام ماه بد قمری
رفت آن پنج روز نیز از یاد
هوش مصنوعی: زمانی که ماه قمری در نظام اسلامی به پایان میرسد، آن پنج روز باقیمانده هم به فراموشی سپرده میشود.
لاجرم بود اول نوروز
گه در آبان و گاه در مرداد
هوش مصنوعی: بنابراین، نوروز در ابتدا در زمانی مشخص از سال، گاهی در آبان و گاهی در مرداد برگزار میشود.
کار قسط خراج و کشت و درو
واپس افتاد و وضع شد دشوار
هوش مصنوعی: کارهای مربوط به پرداخت مالیات و زراعت به تأخیر افتاده و وضعیت به سختی انجام میشود.
معتضد چون خلیفه شد فرمود
زیجها نو کنند دیگر بار
هوش مصنوعی: معتضد وقتی که به مقام خلافت رسید، دستور داد که جدولهای نجومی را دوباره تهیه کنند.
چون ملکشاه شد جهانآرای
آنکه بودش لقب جلالالدین
هوش مصنوعی: زمانی که ملکشاه به سلطنت رسید و زیبایی و سرسبزی جهان را به خود اختصاص داد، او را با لقب جلالالدین میشناختند.
رصدی تازه بست و زیجی کرد
عدد روز و ماه را تعیین
هوش مصنوعی: بزرگمهر به تازگی یک تلسکوپ جدید راهاندازی کرد و با آن، زمان دقیق روزها و ماهها را مشخص نمود.
گشت تقویمها از آن پس راست
که جلالی است نام تاریخش
هوش مصنوعی: پس از آن، تقویمها به راستی درست شدند و تاریخش به نام جلالی شناخته میشود.
بود ازینگونه مبدأ تقویم
که بگفتم تمام تاریخش
هوش مصنوعی: از این نوع آغاز، تقویم شکل گرفت که من تمام تاریخش را بیان کردم.
پنج روزی که شرح آن گفتیم
گشت قسمت میان چندین ماه
هوش مصنوعی: پنج روزی که توضیح آن را دادیم، سرانجام میان بسیاری از ماهها تقسیم شد.
ماهها گشت کم سی و پر سی
شش بلند و شش دگرکوتاه
هوش مصنوعی: مدتها گذشت، سی روز کامل و سی و شش روز بلند و شش روز کوتاه.
شش اول دو «لا» و سوم «لب»
چارم و پنجم و ششم هم «لا»
هوش مصنوعی: این متن به ساختار واژگان اشاره دارد و میگوید که در ابتدای کلمات دو بار "لا" آمده است، و در کلمه سوم "لب" وجود دارد، و در چهارم، پنجم و ششم هم دوباره "لا" تکرار شده است. به طور کلی، مفهوم این است که در این عبارت، تکرار "لا" و "لب" وجود دارد.
«للکط» « کطلل» آن شش دیگر
کرده بونصر در نصاب املا*
هوش مصنوعی: در این بیت به مجموعهای از ویژگیها اشاره شده که به نوعی در یک نظام یا چارچوب مشخص شدهاند. این ویژگیها در کنار هم نشاندهندهی اهمیت و اثرگذاری یکدیگر هستند. به عبارت دیگر، اشاره به این دارد که هر یک از این شش نکته یا خصوصیت به نحوی بر دیگری تأثیر گذاشته و به تعادل و هماهنگی کلی کمک میکند.
ربع روزی که گفته شد زین پیش
از پس چار سال گرد آید
هوش مصنوعی: یعنی ربع روزی که دربارهاش صحبت شد، بیش از چهار سال طول خواهد کشید تا به پایان برسد.
پس هر چار سال بر اسفند
روزی از ربعها بیفزاید
هوش مصنوعی: هر چهار سال یک بار، در روز اسفند یک روز به فصلها اضافه میشود.
شد ز نو سال و ماه ما قمری
بار دیگر پس از هجوم مغول
هوش مصنوعی: سال و ماه ما دوباره به شکل قمری درآمدهاند، پس از آن که مغول به ما هجوم آوردند.
سال ترکی فزوده گشت بر آن
موش و گاو و پلنگ شد معمول
هوش مصنوعی: در طول سالها، موش، گاو و پلنگ به ویژگیهای معمول خود ادامه دادند و تغییرات خاصی در آنها ایجاد نشد.
چون ز مشروطه چند سال گذشت
سال شمسی دوباره قانون شد
هوش مصنوعی: پس از گذشت چند سال از دوره مشروطه، قانون دوباره به شکل سال شمسی اجرایی شد.
ترک شد سال ترکی و تازی
فال ایرانیان همایون شد
هوش مصنوعی: سال ترکی و تازی به پایان رسید و سرنوشت ایرانیان به خوبی رقم خورد.
پنج روز فزون به آخر سال
«پنج دزدیده» یافتند لقب
هوش مصنوعی: پنج روز به پایان سال مانده بود که لقب «پنج دزدیده» به آنها تعلق گرفت.
پنج مسروق و ربعها را نام
شد «نسی» در میان قوم عرب
هوش مصنوعی: در میان مردم عرب، نامهایی برای مقادیر مشخصی از مسروقیات وجود دارد که به پنج مسروقه و ربعها اشاره دارد و به اصطلاح «نسی» نامیده میشوند.
امر فرموده بود پیغمبر
کز «نسی» هیچ کس نیارد نام
هوش مصنوعی: پیامبر دستور داده بود که هیچ کس نامی از «نسی» نیاورد.
گفت کاین خرده را رها سازند
که «نسی» نیست سنت اسلام
هوش مصنوعی: گفتند که این مشکلات و نواقص را رها کنید چون در سنت اسلامی گذاشته نشده است.
لیک از آن کاحتیاج مبرم بود
که بود سالها درست و تمام
هوش مصنوعی: اما چون نیازمندی من شدید بود، سالها به درستی و کامل بودن گذشت.
سال و تاربخ پارسی قدیم
گشت رایج به دولت اسلام
هوش مصنوعی: در دوران حکومت اسلامی، سال و تاریخ فارسی باستان متداول شد و به رسمیت شناخته شد.
رومیان هم برین روش بودند
جملهٔ غرب هم برین روش است
هوش مصنوعی: رومیان و مردم غرب نیز به همین شیوه عمل میکنند.
لیک در هند و مکه و بابل
بین خورشید و ماه کشمکشست
هوش مصنوعی: اما در کشورهای هند، مکه و بابل بین خورشید و ماه نزاع و جدال وجود دارد.