(۱۸) حکایت سلطان محمود با ایاز

یک روز سحرهنگام، محمودِ دادگر به ایازِ خاصِ خود گفت: ای نیک‌دل،

امروز تصمیم دارم به شکار بروم و اگر تو هم بیایی، خیلی خوب خواهد بود.

ایاز گفت: برای من یک شکار بس است و همین الان هم یک شکار کرده‌ام.

شاه پرسید: شکار تو کدام است؟ ایاز جواب داد: اسمش محمود است.

شاه گفت: با این همه چابکی و مهارت، این شکارت را با چه وسیله‌ای شکار کرده‌ای؟

ایاز گفت: «ای شاه بلندمرتبه، از طناب کمندم این شکار را حاصل کرده‌ام.

شاه گفت: کمندت را نشانم بده. ایاز، گیسوی بلندش را باز کرد و پیش پای شاه انداخت.

 و گفت: کمند من همین زلف بی‌قرار است، و شاهِ جهان، گرفتار کمند من شده است.

این حرف عمیقاً در جان محمود اثر کرد، سرش را پایین انداخت و مثل عود می‌سوخت.

گاهی از غم، مانند مار به خود می‌پیچید و گاهی همچون عقربی، نیشِ اندوه را بر جان خود می‌زد.

به یکی گفت: برو این سروِ بلندبالا را از سر تا پا در کمندش آور.

ظاهراً ایاز سپیدتن را بست، اما در باطن، با صدها جان، دلش را به او بست.

شاه به ایاز گفت: این هم از این، حالا بگو کدام یک از ما در دام گرفتار شده‌ایم؟

ایاز زبان گشود و گفت: ای شاه، حتی اگر تا ابد مرا در چاه بیندازی،

یا اگر خونم را با خواری بریزی، باز هم تو برای همیشه شکارِ من خواهی بود.

شاه گفت: تو در دام خودت افتاده‌ای، پس چطور مرا شکار خود می‌نامی؟

ایاز پاسخ داد: تن فرع است و دل اصل، و من با دل پاک تو پیوند خورده‌ام.

اگر فقط یک لحظه بدنم در دام تو افتاده باشد، دل تو برای همیشه در دام دل من افتاده است.

حتی اگر زلفم را ببری یا بسوزانی، دل تو دیگر هیچ‌وقت از آنِ خودش نخواهد بود.

یقین بدان که از این پس، زاغِ سیاهِ گیسوی من جز از خون دل تو چیزی نخواهد خورد.

اگر منِ بیچارهٔ تو به خاک تبدیل شوم، همان خاک نیز برای تو خون‌خواه و خون‌خوار خواهد شد.

چه باشم، چه نباشم، همواره خون‌خواهِ محمود خواهم بود.

وقتی دل تو پیوسته شکار من است، پس من همیشه شکار خودم را در اختیار دارم.

اگر در شیوه و هنر خود به کمال رسیده باشی، بیرون آوردن دل تو از دست من محال است.

و اگر مرا بکشی، می‌دانم که ناچار خواهی شد در سوگ من، خودت را نیز از اندوه بکشی.

چه من باشم و چه نباشم، در این راه، منم دلبر تو، منم سرور تو، منم شاه تو.

اما چه گدا باشم و چه پادشاه، هر طور که باشم، من از آنِ توام.