برگردان به زبان ساده
دی مرا عاشقکی گفت غزل می‌گویی
گفتم از مدح و هجا دست بیفشاندم هم
هوش مصنوعی: یک عاشق به من گفت که آیا غزل می‌گویی؟ من هم در پاسخ گفتم که از شایسته‌گویی و نکوهش هر دو دست برمی‌دارم.
گفت چون گفتمش آن حالت گمراهی رفت
حالت رفته دگر باز نیاید ز عدم
هوش مصنوعی: وقتی به او گفتم که در آن وضعیت گمراهی گرفتار است، او فهمید که آن حالت از او رفته و حالتی که از دست رفته است، هرگز برنمی‌گردد.
غزل و مدح و هجا هرسه بدان می‌گفتم
که مرا شهوت و حرص و غضبی بود بهم
هوش مصنوعی: من به خاطر شهوت، حرص و خشم خود، درباره غزل، مدح و هجا سخن می‌گفتم.
این یکی شب همه شب در غم و اندیشهٔ آن
کز کجا وز که و چون کسب کنم پنج درم
هوش مصنوعی: در این شب، من تماماً در فکر و اندیشه هستم که چطور و از کجا باید پولی به دست بیاورم.
وان دگر روز همه روز در آن محنت و بند
که کند وصف لب چون شکر و زلف به خم
هوش مصنوعی: یک روز دیگر همگی در محنت و زنجیر هستند، آنکه توصیف لبش مانند شکر و موهایش خمیدگی دارد.
وان سه دیگر چو سگ خسته تسلیش بدان
که زبونی به کف آرم که ازو آید کم
هوش مصنوعی: در اینجا اشاره شده که در کناری از سه چیز دیگر، مانند سگی خسته، آرامش را پیدا می‌کنم. این آرامش به خاطر این است که وقتی در نهایت زبونی و ناتوانی را در دست دارم، از آن حالت کمتر می‌آید. به طور کلی، احساس تسلی و آرامش به خاطر پذیرش وضعیتی است که شاید در زندگی دشوار باشد.
چون خدا این سه سگ گرسنه را حاشاکم
باز کرد از سر من بندهٔ عاجز به کرم
هوش مصنوعی: زمانی که خداوند این سه سگ گرسنه را از من دور کرد، من هم بنده‌ای هستم که به لطف و رحمتی که به من می‌شود، امیدوارم.
غزل و مدح و هجا گویم یارب زنهار
بس که با نفس جفا کردم و با عقل ستم
هوش مصنوعی: ای پروردگار، کمکم کن که دیگر از سر نادانی با نفس خود بدی کردم و با عقل، ظلم روا داشتم. در این حال، برای تو شعر و ستایش و انتقاد می‌گویم.
انوری لاف زدن سیرت مردان نبود
چون زدی باری مردانه بیفشار قدم
هوش مصنوعی: در این بیت، به بیهودگی لاف زدن و خودستایی اشاره شده است. واقعیت این است که انسان‌ها باید در عمل و رفتار خود نشان دهند که مردانگی و شجاعت دارند، نه فقط با سخنرانی و ادعا. انجام کارهای بزرگ و شجاعانه به جای صحبت کردن در مورد آن‌ها، نشانه‌ی واقعی مردانگی است.
گوشه‌ای گیر و سر راه نجاتی بطلب
که نه بس دیر سر آید به تو بر این دو سه دم
هوش مصنوعی: در جایی بمان و در طلب راه نجاتی باش، زیرا ممکن است که این فرصت به زودی به پایان برسد و زمان زیادی برای اقدام نداشته باشی.
