برگردان به زبان ساده
بیاید نام او در مَخلَص شعر
چنان کاندر نماز الله اکبر
هوش مصنوعی: بیا تا نام او در آغاز شعر آورده شود، مانند اینکه در نماز "الله اکبر" به زبان آورده میشود.
نه دنیا بهر ما نفع است و ضَرّست
وزو ما را نه نفعستی و نه ضرّ
هوش مصنوعی: نه از دنیا برای ما چیزی سود دارد و نه ضرر. از آن، نه بهرهای داریم و نه زیانی.
بدین معنی خرد نپسندد از ما
که با دریا کنیم او را برابر
هوش مصنوعی: این جمله به این معناست که عقل و خرد نمیپذیرد که ما چیز با ارزشی را با چیزی خیلی بزرگ و قابل توجه برابر بدانیم. برای مثال، نمیتوانیم ارزش یک چیز کوچک را با ارزش یک دریا مقایسه کنیم، چرا که دریا به مراتب بزرگتر و با ارزشتر است.
اگر گردون بپیماید مثنی
و گر کشور بپیماید مکرر
هوش مصنوعی: اگر آسمان به دور خود بچرخد و کشورهای مختلف همواره تغییر کنند،
ز قدرش کمتر آید هفت گردون
ز جاهش کمتر آید هفت کشور
هوش مصنوعی: قدرت و مقام او چنان بالا است که حتی هفت آسمان و هفت کشور نیز به پای او نمیرسند و از ارزش او کمتر محسوب میشوند.
ولی چون در وثاق او نهد پای
عدو چون از وفاق او کشد سر
هوش مصنوعی: اما زمانی که دشمنان در بند او گرفتار شوند، او به راحتی از توافق و دوستی آنها جدا میشود.
حلال است آن ولی را خون انگور
حرام است آن عدو را شیر مادر
هوش مصنوعی: خون ولی (ولایتمدار) درست و مجاز است، اما شیر مادر برای دشمن (عدو) ممنوع و غیرمجاز است. یعنی چیزی که در نظر اول ممکن است نادرست به نظر برسد، در واقع بر اساس موقعیت و نوع رابطه ممکن است قابل قبول باشد، در حالی که بسیاری از چیزهای دیگر ممکن است با وجود اصالت، برای دشمنان نامناسب و ممنوع باشد.
اگر در دولت او دوستانش
توانگر گشتهاند از زر و گوهر
هوش مصنوعی: اگر در دوران سلطنت او، دوستانش به خاطر طلا و جواهر ثروتمند شدهاند،
حسودش هم توانگر شد که دارد
سرشک و چهره همچون گوهر و زر
هوش مصنوعی: حتی حسود او هم به ثروت رسیده است چون او زیبایی و چهرهای چون جواهر و طلا دارد.
ایا شاکر ز عدلت شاه و دستور
و یا راضی به دادت ملک و لشکر
هوش مصنوعی: آیا تو از عدالت پادشاه و فرمانش سپاسگزار هستی یا از قضاوت و داد تو به پادشاهی و سپاه راضی هستی؟
چراغ اصل خویشی تا به آدم
جمال نسل خویشی تا به محشر
هوش مصنوعی: روشنی نژاد و اصالت آدمی تا روز قیامت به زیبایی نسل خود ادامه مییابد.
کسی کاندر انظرا شخص تو ببیند
سپهری را همی بیند مصور
هوش مصنوعی: اگر کسی در نگاهش تو را ببیند، گویی به تماشای آسمانی زیبا و پرنقش و نگار نشسته است.
فلک خواند تو را ابر گهربار
ملک خواند تورا ببر دلاور
هوش مصنوعی: آسمان تو را همچون ابری پربار میبیند و سرزمین تو را همچون موجودی قوی و دلیر میخواند.
به رزم اندر چنان کوشی که هرگز
نکوشد با درختان باد صرصر
هوش مصنوعی: در جنگ به قدری تلاش کن که مانند درختانی نباشی که با باد سرسخت نمیجنگند و فقط به آرامی از آن عبور میکنند.
اگر ناطق شوندی همچو مردم
به هر وقتی چه گردون و چه اختر
هوش مصنوعی: اگر تو مانند مردم عادی در هر زمانی سخن بگویی، دیگر نه آسمان و نه ستارهها تفاوتی نخواهند داشت.
دهندی اختر و گردون گواهی
که در عالم نباشد چون تو دیگر
هوش مصنوعی: تو را ستارهها و آسمان گواهی میدهند که در این دنیا هیچکس مثل تو وجود ندارد.
اگرچه مهتران بسیار دیدم
ندیدم بهتر از تو هیچ مهتر
هوش مصنوعی: هرچند افراد برجسته و سرشناس زیادی را دیدهام، اما هیچکس را بهتر از تو نیافتم.
چو بر دفتر نویسم شکر این قوم
کنم شکر تو را آغاز دفتر
هوش مصنوعی: وقتی که بر روی کاغذ چیزی مینویسم، ابتدا به خاطر این مردم شکرگزاری میکنم و تو را به عنوان آغازکننده تمام نوشتههایم یاد میکنم.
بپیوستند بس عِقْد مدیحت
همه شایسته و زیبا و درخور
هوش مصنوعی: زیباییها و شایستگیهای بسیار در وصف تو گرد هم آمدهاند و همگی به تو با احترام و تحسین مینگرند.
که پیوندد چنین عِقدی که تا حشر
بود بر گردن ایام زیور
هوش مصنوعی: این جمله به این مفهوم است که رابطۀای شکل میگیرد که تا روز قیامت، بر گردن زمان و روزگار زینت و زیبایی خواهد بود.
همی تا بی عرض جوهر نباشد
چنان چون بیفلک خورشید ازهر
هوش مصنوعی: تا زمانی که ارزش و جوهر در چیزی نباشد، مانند این است که خورشید بدون آسمان وجود داشته باشد.
امارت چون فلک باد و تو خورشید
ریاست چون عَرَض باد و تو جوهر
هوش مصنوعی: ساختمان و مقام مانند آسمان است، اما تو همانند خورشید درخشان و با ارزش هستی که در این مقام میدرخشی.
ز نور رای تو دولت مزین
ز بوی خلق تو دنیا معطر
هوش مصنوعی: از روشنی اندیشه تو، حکومت و سلطنت زینت مییابد و به خاطر عطر وجود تو، جهان خوشبو میشود.
سرایت چون بهشت و بندگانت
چو حورالعین دمی چون آب کوثر
هوش مصنوعی: سرایت مانند بهشت است و بندگانت مانند حوریان چشم. لحظهای مثل آب کوثر و سرشار از خیر و برکتاند.
